Bacchus

Caravaggio's Bacchus is veel meer dan een eenvoudige voorstelling van de god van de wijn en de roes. In opdracht van kardinaal Del Monte, de beschermheer van de kunstenaar, markeert dit schilderij de intrede van psychologisch realisme in de mythologische schilderkunst. In tegenstelling tot de voorstellingen uit de Renaissance die de goden op de Olympus idealiseerden, presenteert Caravaggio ons een Bacchus die meer weg heeft van een verkleed jong studiomodel. De expert ziet hierin een bevraging van identiteit: het is niet de god die we zien, maar een adolescent die de rol van de god speelt. Om goed te begrijpen wat we zien, moeten we verwijzen naar de mythe van Dionysos (Bacchus voor de Romeinen), god van de waanzin, de vruchtbaarheid en de wijn. Hier wordt de mythe teruggebracht tot een menselijke en bijna banale dimensie. De jongeman reikt ons een kelk wijn aan, maar zijn uitdrukking is niet die van een zegevierende godheid. Hij lijkt eerder in een soort melancholische loomheid te verkeren, waarbij hij de toeschouwer uitnodigt tot een gemeenschap van de zintuigen. Het is niet de goddelijke macht die gevierd wordt, maar het vluchtige moment van zintuiglijk genot. De analyse van de expert onderstreept de constante dualiteit tussen de onsterfelijkheid van de god en de sterfelijkheid van het model. Caravaggio gebruikt mythologie als een voorwendsel om de menselijke natuur te verkennen. De witte drapering die de jongen omhult is een moderne herinterpretatie van antieke toga's, maar de textuur doet denken aan de lakens van een onopgemaakt bed. Wijn is niet alleen een goddelijk attribuut, het is een middel tot transformatie van de ziel, in staat om zowel tot extase als tot afstumping te leiden. Ten slotte is het werk een meditatie over ijdelheid (Vanitas). De fruitmand op de voorgrond, met zijn verwelkte bladeren en wormstekige appels, is een "stilleven" (memento mori) dat de vergankelijkheid van de tijd uitschreeuwt. De god van de eeuwige jeugd wordt geconfronteerd met de realiteit van bederf. Caravaggio vertelt ons dat zelfs in de roes en de zuiverste schoonheid de dood al aan het werk is. Het is deze spanning tussen het stevige vlees van de adolescent en de vruchten die bederven die het schilderij zijn ongeëvenaarde kracht geeft.