Barok1634
Capriccio met de ruïnes van het Forum Romanum
Claude Lorrain
Het oog van de conservator
"Dit "capriccio" getuigt van Lorrains meesterschap in de kunst van het atmosferisch perspectief, waarbij massieve ruïnes worden getransformeerd tot elementen van een theatraal decor waarin licht het eigenlijke onderwerp wordt."
Een poëtische synthese van het oude Rome waarin Lorrain het Forum niet heruitvindt als een archeologisch verslag, maar als een pastoraal en melancholisch visioen badend in tijdloos licht.
Analyse
Dit schilderij, vervaardigd in 1634, is een van de eerste grote demonstraties van het talent van Claude Gellée, genaamd Le Lorrain, voor het ideale landschap. Hoewel de monumenten identificeerbaar zijn — men herkent de Tempel van Castor en Pollux, de Boog van Septimius Severus en het Colosseum op de achtergrond — neemt de kunstenaar gedurfde topografische vrijheden. Het is geen exacte "veduta", maar een mentale reconstructie bedoeld om de vergane glorie van Rome op te roepen. Lorrain verplaatst gebouwen om een perfecte visuele harmonie te creëren, typisch voor de Franse klassieke stroming waarvan hij de pijler is in Rome.
Een grondige analyse onthult hoe Lorrain het dagelijks leven van de 17e eeuw integreert te midden van deze kolossale overblijfselen. Gewone mensen, herders en reizigers zijn actief aan de voet van de Corinthische zuilen, wat een treffend contrast creëert tussen de eeuwigheid van de steen en de vluchtigheid van het menselijk bestaan. Deze juxtapositie vormt de kern van het barokke denken: het herinnert de toeschouwer eraan dat zelfs de machtigste imperia uiteindelijk tot stof wederkeren, terwijl de volharding van de natuur wordt gevierd.
Het licht, Lorrains handelsmerk, speelt hier een cruciale narratieve rol. In tegenstelling tot de schilders van zijn tijd die frontale verlichting gebruikten, plaatste Claude zijn zon vaak net boven de horizon, waardoor de scène wordt overspoeld met een gouden helderheid die de verschillende vlakken verenigt. Deze lichtbehandeling maakt het mogelijk om de zeer gedetailleerde en donkere voorgrond te verbinden met de blauwachtige en mistige verten. Het is deze uitvinding van het "zilveren licht" die generaties landschapsschilders zou beïnvloeden, van Turner tot Corot.
Historisch gezien markeert dit werk het moment waarop het landschap ophoudt een louter decor te zijn en een volwaardig autonoom genre wordt. Lorrain stelt zich niet tevreden met het schilderen van ruïnes; hij schildert de lucht die eromheen circuleert. Elk boomblad, elk kapiteelfragment is ondergedompeld in een voelbare atmosfeer. Men voelt de invloed van zijn talrijke buitenstudies in de Romeinse "Campagna", die hij onvermoeibaar doorkruiste om de nuances van de dageraad en de schemering vast te leggen.
Ten slotte verkent het werk de mythe van de Gouden Eeuw. Door herders op het Forum te plaatsen, transformeert Lorrain het politieke en juridische centrum van de Oudheid in een modern Arcadië. Dit geïdealiseerde visioen beantwoordde aan de vraag van een internationale aristocratische clientèle, die vurig verlangde naar een deel van de Romeinse droom, gezuiverd van de hedendaagse vervuiling en getransfigureerd door de poëzie van het penseel.
Een van de best bewaarde geheimen van dit werk ligt in de "Liber Veritatis". Claude Lorrain was zo vaak slachtoffer van vervalsingen dat hij besloot een getekend register bij te houden van al zijn schilderijen om zijn creaties te authenticeren. Dit doek staat erin vermeld onder nummer 1, wat het kapitale belang bewijst dat de kunstenaar er vanaf het begin van zijn carrière aan hechtte. Dankzij dit "boek van de waarheid" konden kunsthistorici het auteurschap van dit werk bevestigen tegenover de talrijke imitaties uit die tijd.
Röntgenonderzoek onthulde dat Claude de positie van verschillende zuilen veranderde tijdens de uitvoering. Oorspronkelijk volgde de compositie nauwer de realiteit van het terrein. Het geheim van de perfectie van dit schilderij ligt in deze overgang van het reële naar het ideale: de kunstenaar heeft de ruimte tussen de ruïnes vrijwillig "uitgerekt" om meer licht door te laten, een architecturale manipulatie die met het blote oog onzichtbaar is, maar essentieel voor de balans van het doek.
Een ander verborgen detail betreft de pigmenten. Claude gebruikte natuurlijk ultramarijn blauw, extreem duur en gewonnen uit lapis lazuli, niet alleen voor de lucht maar ook voor de schaduwen van de ruïnes. Deze gedurfde technische keuze verklaart waarom het schilderij bijna vier eeuwen later nog steeds deze unieke chromatische diepte en die kristalheldere glinstering behoudt, die kopieën op basis van minder edele pigmenten nooit hebben kunnen evenaren.
De aanwezigheid van de personages is niet louter decoratief. Iconografisch onderzoek suggereert dat sommige groepen figuren vermomde bijbelse of mythologische scènes voorstellen. Sommige experts zien in de reizigers op de voorgrond een discrete toespeling op de Vlucht naar Egypte, geherinterpreteerd in een profane context. Lorrain vervaagde vaak de sporen om te voldoen aan de intellectuele eisen van zijn opdrachtgevers, terwijl hij het landschap vooropstelde.
Het laatste geheim betreft de herkomst van het werk. Hoewel het nu in het Louvre hangt, reisde het langs de grootste Europese collecties. Men vermoedde een tijdlang dat het besteld was door een invloedrijke kardinaal van het pauselijke hof om te dienen als "virtueel venster" op het Forum vanuit een paleis dat er geen uitzicht op had. Dit verklaart het imposante formaat en het perspectief dat berekend is om van afstand gezien te worden, waardoor een illusie van extra ruimte ontstaat in een gesloten galerij.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke belangrijke technische innovatie, kenmerkend voor Lorrains "ideale landschap", wordt hier gebruikt om de architecturale compositie en de oneindige ruimte te verenigen?
Ontdekken
