Classicisme1951
Christus van de Heilige Johannes van het Kruis
Salvador Dalí
Het oog van de conservator
"Dalí verlaat hier het chaotische surrealisme voor een "nucleair mysticisme", met een duizelingwekkend vogelperspectief dat de kruisiging transformeert in een symbool van kosmische orde."
Deze zwevende Christus zonder nagels of bloed is een radicale breuk met de traditionele iconografie en verenigt Spaanse mystiek met de wiskundige strengheid van het atoomtijdperk.
Analyse
Geschilderd in 1951, markeert de "Christus van de Heilige Johannes van het Kruis" Dalí's overgang naar zijn periode van "nucleair mysticisme". Na de explosie van Hiroshima raakte de kunstenaar geobsedeerd door het idee dat het atoom het bewijs was van een goddelijke structuur van de materie. Hier is Christus niet langer een figuur van menselijk lijden, maar het metafysische middelpunt van het universum. Voor de expert vertegenwoordigt dit werk de eenwording van het christelijk geloof.
De analyse van de expert onderstreept dat de afwezigheid van de doornenkroon, nagels en wonden geen vergissing is, maar een diepe theologische intentie. Dalí wilde een Christus schilderen die "zo mooi is als God zelf", puur en onkwetsbaar. Het lichaam lijkt voor het kruis te zweven in plaats van eraan bevestigd te zijn, wat een multidimensionale dimensie suggereert. Deze benadering breekt met eeuwen van Spaanse baroktraditie die geobsedeerd was door pijn en pathos.
De centrale mythe hier is het extatische visioen van de Heilige Johannes van het Kruis. Dalí liet zich inspireren door een originele tekening van de Spaanse mysticus uit de 16e eeuw, bewaard in het klooster van de Incarnatie in Avila. Die tekening, gemaakt na een visioen, toonde Christus van bovenaf – een toen uniek perspectief. Dalí neemt dit "oogpunt van God" over om de goddelijke autoriteit over de aardse wereld te benadrukken.
Ten slotte is het landschap onderaan het doek niet denkbeeldig: het is de baai van Portlligat, het toevluchtsoord van Dalí. Door zijn eigen omgeving in deze heilige scène te integreren, stelt Dalí dat het goddelijke zich in het alledaagse manifesteert. De vissers aan de waterkant, geïnspireerd op schilderijen van Le Nain en Velázquez, verankeren de scène in een tijdloze realiteit. Het werk wordt zo een manifest voor het overleven van spiritualiteit in een wereld die zichzelf kan vernietigen.
Het eerste geheim ligt in het model dat voor Christus werd gebruikt. In tegenstelling tot geruchten was het geen klassiek professioneel model, maar een Hollywood-stuntman genaamd Russell Saunders. Dalí liet hem aan touwen hangen om de werkelijke spierspanning van het lichaam in deze schuine positie te bestuderen. Deze keuze verklaart de bijna fotografische anatomische precisie van de borst en armen, waarbij de zwaartekracht wordt vastgelegd zoals die fysiek inwerkt op een vooroverhangend lichaam.
Een groot wiskundig geheim verbergt zich achter de vorm van het kruis. Dalí, gepassioneerd door heilige geometrie, gebruikte het concept van de "hyperbolische driehoek" om de positie van het lichaam te structureren. De hele compositie past in een imaginaire driehoek die naar beneden wijst, wat de afdaling van de goddelijkheid naar de mens symboliseert. Deze geometrische strengheid geeft het schilderij zijn vreemde visuele stabiliteit ondanks het duizelingwekkende perspectief.
Het geheim van de "zwarte" kleur van de achtergrond is eveneens fascinerend. Het is geen puur zwart, maar een gelaagdheid van diep ultramarijn blauw en gebrande siena. Deze techniek creëert een oneindige atmosferische diepte, een ruimtelijke leegte die niet plat maar volumetrisch aanvoelt. Dalí wilde dat deze leegte de kosmos voorstelde, waarbij hij benadrukte dat Christus niet sterft op een heuvel in Jeruzalem, maar in de onmetelijkheid van tijd en ruimte.
Een ander geheim betreft de controverse bij de aankoop van het werk. Toen de stad Glasgow het schilderij in 1952 kocht, werd er door kunststudenten een massale petitie gelanceerd om te protesteren tegen deze investering, omdat ze het werk "te traditioneel" vonden. Tegenwoordig is het het meest winstgevende werk in de geschiedenis van Schotland en trekt het miljoenen bezoekers. Dalí had voorspeld dat zijn "terugkeer naar de orde" zijn grootste provocatie tegen de moderne kunst zou zijn.
Ten slotte is er een geheim verborgen in het landschap van Portlligat. Dalí voegde details toe die bijna onzichtbaar zijn voor het blote oog: een boot waarvan de structuur doet denken aan de vorm van een visskelet (een vroegchristelijk symbool) en een schemerlicht dat precies overeenkomt met het licht van een avond tijdens een eclips. Dit schilderij is evengoed een kosmische klok als een religieuze icoon, waarbij elke schaduw is berekend volgens nauwkeurige astronomische principes.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Vanuit welk ongebruikelijk perspectief koos Dalí ervoor om Christus weer te geven?
Ontdekken
