De intrede van Christus in Brussel

Het werk is een moderne herinterpretatie van de triomfantelijke intocht van Jezus in Jeruzalem, maar dan verplaatst naar het Brussel van Ensors tijd. Christus, gezeten op een ezel, is verbannen naar de achtergrond en bijna onzichtbaar ten gunste van een groteske menigte bestaande uit burgerij, politici en fanfares. Deze "mythe" van de verlosser is hier ontdaan van zijn heilige karakter: Ensor schildert geen scène van vroomheid, maar het verdrinken van spiritualiteit in het lawaai van materialisme en massapolitiek. Christus draagt bovendien de gelaatstrekken van Ensor zelf, wat zijn identificatie onderstreept als een martelaar die door zijn tijdgenoten niet wordt begrepen. De iconografische analyse onthult een felle satire op sociale structuren. De slogans op de spandoeken ("Vive la sociale", "Salut Jésus Roi de Bruxelles") vermengen socialistische aspiraties met oppervlakkige devotie en benadrukken het politieke opportunisme dat de goddelijke boodschap kaapt. De menigte is geen verenigd volk, maar een verzameling geïsoleerde individuen achter hun maskers, symbool voor de stedelijke vervreemding. Ensor transformeert de religieuze processie in een carnavalsparade waar het heilige een louter voorwendsel wordt voor profaan plezier en populistische eisen. De schildertechniek van Ensor breekt gewelddadig met het academisme van die tijd. Hij brengt de verf aan met gulle impasto's, gebruikmakend van pure, bijna schreeuwerige kleuren die het oog aanvallen. Deze weigering van de klassieke "schoonheid" is een politieke daad op zich: om een lelijke en hypocriete samenleving te schilderen, moet de kunstenaar rauwe visuele middelen gebruiken. Het licht is niet langer natuurlijk, maar lijkt voort te komen uit de spanning van de menigte zelf, wat een sfeer van dreigende chaos creëert. Het werk is ook een meditatie over de plaats van de kunstenaar-profeet in de stad. Door zichzelf af te beelden als Christus, geeft Ensor uiting aan zijn gevoel van afwijzing door officiële kunstkringen, met name de groep Les XX die weigerde dit doek tentoon te stellen. Het wordt de schreeuw van een man die zichzelf ziet als de enige ziende te midden van een wereld van gemaskerde blinden. Het is een belangrijk overgangswerk dat het Duitse expressionisme en het surrealisme aankondigt door zijn formele durf en psychologische intensiteit. Ten slotte is de auditieve dimensie van het doek tastbaar. Men meent de fanfares, de kreten van de menigte en het gezoem van de stad te horen. Ensor slaagt erin om lawaai te schilderen. Het vluchtpunt naar het centrum, waar Christus zich bevindt, wordt voortdurend onderbroken door monsterlijke gezichten die zich tegen de toeschouwer aandrukken, waardoor de gebruikelijke veiligheidsafstand tussen het werk en de kijker wordt opgeheven.