De roeping van Matteüs

Caravaggio revolutioneert de religieuze schilderkunst door deze Bijbelse episode niet in een geïdealiseerde antieke setting te plaatsen, maar in de duisternis van een 17e-eeuwse Romeinse taverne. Het verhaal volgt het Evangelie volgens Matteüs, waarin Jezus een man bij het tolhuis ziet zitten en tegen hem zegt: "Volg mij". De schilder legt het precieze moment van de roeping vast, de seconde waarin genade een gewone man raakt die is ondergedompeld in de materiële beslommeringen van de wereld. Het gebruik van clair-obscur, of tenebrisme, is niet louter esthetisch; het is theologisch. Het licht komt niet uit het raam, dat donker blijft, maar valt van rechts binnen en volgt de beweging van Jezus' hand. Het symboliseert het spirituele licht dat de duisternis van de zonde doorbreekt. De figuren aan de linkerkant zijn gekleed in Caravaggio's eigentijdse mode, wat het idee versterkt dat Christus op elk moment kan verschijnen, in het meest alledaagse heden. Christus zelf is bijna verborgen door de schaduw van Sint-Petrus. Alleen zijn gezicht, hand en voeten zijn verlicht. Petrus, die later aan het doek werd toegevoegd, vertegenwoordigt de bemiddelende Kerk tussen het goddelijke en het menselijke. Zijn aanwezigheid herinnert ons eraan dat Gods roeping vaak via een institutionele structuur verloopt, hoewel het gebaar van Jezus van een verpletterende directheid is. De exacte identiteit van Matteüs is nog steeds onderwerp van debat onder experts. Voor de meerderheid is het de bebaarde man die ongelovig naar zichzelf wijst. Voor anderen zou Matteüs de jonge man kunnen zijn die over de munten gebogen zit, degene die nog niet heeft opgekeken, waardoor het werk het portret wordt van de seconde voorafgaand aan de bekering. Deze onzekerheid versterkt de dramatische spanning van het schilderij. Ten slotte maakt het werk deel uit van de context van de Contrareformatie. De katholieke kerk zocht naar krachtige beelden die de harten van de gelovigen konden raken en de mogelijkheid van verlossing door geloof en werken konden bevestigen. Caravaggio beantwoordt perfect aan deze eis door het wonder tastbaar, fysiek en bijna brutaal te maken.