Orientalisme1862
Het Turkse bad
Jean-Auguste-Dominique Ingres
Het oog van de conservator
"Let op het cirkelvormige formaat (tondo) dat het voyeuristische effect versterkt, alsof we door een sleutelgat kijken. De figuur op de voorgrond, de "Baadster van Valpinçon", is een zelfontleening van Ingres, wat zijn obsessie met zijn eigen eerdere thema's benadrukt."
Dit tondo, het hoogtepunt van het oriëntalisme en het esthetisch testament van de tachtigjarige Ingres, verzadigt de ruimte met een vleselijke opeenhoping van vrouwelijk naakt. Een werk van obsessieve sensualiteit dat de wetten van de anatomie tart om een puur lineaire harmonie te bereiken.
Analyse
Het Turkse bad vormt de apotheose van Ingres' oriëntalistische fantasie, een gedroomd Oosten dat hij nooit heeft bezocht, geput uit de geschriften van Lady Montagu. Deze harem is geen genrescène, maar een utopie van de curve waarin de schilder zestig jaar onderzoek naar het vrouwelijk lichaam synthetiseert. Ingres hanteert een esthetiek van het "ideale schone" die losstaat van de realiteit om voorrang te geven aan de vloeiendheid van lijnen, zelfs als dat betekent dat hij wervels moet vermenigvuldigen of ledematen moet vervormen.
Het werk fungeert als een recapitulatie van de carrière van de meester. Men vindt er figuren uit zijn eerdere meesterwerken in terug, waardoor een soort imaginair museum van zijn eigen creaties ontstaat. Het is niet zomaar een Turks bad, het is een bad van Ingres. Het licht, gelijkmatig en zonder heftige slagschaduwen, baadt de lichamen in een porseleinen helderheid, wat het sculpturale en tijdloze aspect van deze verzameling vlees benadrukt.
De mythe die hier aan het werk is, is die van het eeuwige Oosten, een plek van wellust en ledigheid ontworpen voor de westerse blik. Onder het mom van exotisme verkent Ingres de spanning tussen de olympische rust van de Renaissance en het diffuse erotisme van de 19e eeuw. De muziekinstrumenten, parfums en juwelen zijn slechts voorwendsels voor de schikking van kronkelende vormen die zich in een roerloze choreografie verstrengelen.
Ten slotte onthult de analyse een breuk met het starre neoclassicisme. Hier dient de lijn niet langer om een moraal of een heroïsch verhaal te definiëren, maar om de sensatie te vieren. Het is een schilderij dat bekeken wordt via de tastzin, waarbij elk huidoppervlak lijkt te trillen van een eigen leven onder het penseel van een oude man die op 82-jarige leeftijd zijn meest radicale en gedurfde werk signeert.
Het meest fascinerende geheim van Het Turkse bad ligt in de structurele metamorfose. Oorspronkelijk was het schilderij niet rond, maar vierkant. In opdracht van prins Napoleon werd het schilderij in 1859 geleverd, maar de echtgenote van de prins, prinses Clotilde, was zo geschokt door de onbeschaamdheid van deze vleesmassa dat ze eiste dat het werd teruggestuurd. Ingres, verre van ontmoedigd, nam het werk in 1860 terug en besloot het in 1862 in een tondo te veranderen, waarbij hij nieuwe figuren toevoegde in de nu afgeronde hoeken.
Een ander geheim betreft de figuur van de vrouw met de gele hoofdtooi aan de rechterkant, die een direct portret is van zijn tweede vrouw, Delphine Ramel. Het feit dat hij haar in deze imaginaire harem introduceerde, getuigt van de intieme verwarring die Ingres onderhield tussen zijn modellen, zijn artistieke fantasieën en zijn privéleven. Het is een binnendringen van de werkelijkheid in een wereld van puur vleselijke abstractie, een verborgen opdracht aan de vrouw die zijn laatste jaren deelde.
Ingres' pigmenttechniek verbergt hier een werk van picturale "collage". Bij nader onderzoek van het werk vallen discontinuïteiten in de penseelstreek op, omdat Ingres letterlijk elementen uit zijn oude schetsen heeft uitgeknipt en op deze compositie heeft geplakt. Hij gebruikte calques om zijn favoriete poses over te dragen, wat verklaart waarom sommige baadsters lijken te zweven zonder echte organische band met de grond of hun buren.
Ten slotte is het schilderij lange tijd verborgen gebleven voor het publiek. Na de prinselijke weigering kwam het terecht in de collectie van een Turkse diplomaat, Khalil-Bey, een groot liefhebber van erotische kunst (die ook "L’Origine du monde" van Courbet bezat). Deze herkomst onderstreept de beruchte dimensie van het werk dat, hoewel gemaakt door een academicus, werd gezien als een hoogtepunt van erotische subversie voordat het pas in 1911 in het Louvre terechtkwam.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Het Turkse bad van Ingres staat bekend om zijn cirkelvormige formaat (tondo). Wat was echter de oorspronkelijke vorm van het doek bij de eerste levering aan prins Napoleon in 1859, voordat het werd geweigerd en door de kunstenaar werd aangepast?
Ontdekken
