Het Turkse bad

Het Turkse bad vormt de apotheose van Ingres' oriëntalistische fantasie, een gedroomd Oosten dat hij nooit heeft bezocht, geput uit de geschriften van Lady Montagu. Deze harem is geen genrescène, maar een utopie van de curve waarin de schilder zestig jaar onderzoek naar het vrouwelijk lichaam synthetiseert. Ingres hanteert een esthetiek van het "ideale schone" die losstaat van de realiteit om voorrang te geven aan de vloeiendheid van lijnen, zelfs als dat betekent dat hij wervels moet vermenigvuldigen of ledematen moet vervormen. Het werk fungeert als een recapitulatie van de carrière van de meester. Men vindt er figuren uit zijn eerdere meesterwerken in terug, waardoor een soort imaginair museum van zijn eigen creaties ontstaat. Het is niet zomaar een Turks bad, het is een bad van Ingres. Het licht, gelijkmatig en zonder heftige slagschaduwen, baadt de lichamen in een porseleinen helderheid, wat het sculpturale en tijdloze aspect van deze verzameling vlees benadrukt. De mythe die hier aan het werk is, is die van het eeuwige Oosten, een plek van wellust en ledigheid ontworpen voor de westerse blik. Onder het mom van exotisme verkent Ingres de spanning tussen de olympische rust van de Renaissance en het diffuse erotisme van de 19e eeuw. De muziekinstrumenten, parfums en juwelen zijn slechts voorwendsels voor de schikking van kronkelende vormen die zich in een roerloze choreografie verstrengelen. Ten slotte onthult de analyse een breuk met het starre neoclassicisme. Hier dient de lijn niet langer om een moraal of een heroïsch verhaal te definiëren, maar om de sensatie te vieren. Het is een schilderij dat bekeken wordt via de tastzin, waarbij elk huidoppervlak lijkt te trillen van een eigen leven onder het penseel van een oude man die op 82-jarige leeftijd zijn meest radicale en gedurfde werk signeert.