Christus aan het kruis

Geschilderd rond 1632, is "Christus aan het Kruis" van Velázquez een cruciaal werk dat de religieuze iconografie van de 17e eeuw herdefinieerde. In tegenstelling tot Zurbarán of Ribera, die de fysieke pijn benadrukten, koos Velázquez voor klassieke terughoudendheid. De historische context is de regering van Filips IV, een tijd van artistieke bloei ondanks politiek verval. Het werk was waarschijnlijk bedoeld voor het San Plácido-klooster in Madrid voor stille meditatie. De theologische context wordt hier met zuiverheid behandeld. Velázquez volgt Pacheco door vier nagels te gebruiken in plaats van drie, een traditie om de waardigheid van de Verlosser te vergroten. Christus wordt niet in doodsstrijd afgebeeld, maar in het moment na de dood. De christelijke mythe focust op de "triomferende Christus": ondanks de kruisiging lijkt zijn lichaam niet te lijden onder ontbinding, wat een spirituele overwinning op de menselijke eindigheid suggereert. Technisch toont Velázquez een beheersing van clair-obscur. De zwarte achtergrond dwingt de blik naar de anatomie. De weergave van de huid is uitzonderlijk: een lichtgevende onderlaag schemert door glazuren, waardoor het lichaam bijna fosforescerend lijkt. De behandeling van het haar, dat over het gezicht valt, is een huzarenstukje dat de blik maskeert en het mysterie versterkt. Psychologisch is het werk overweldigend door stilte. Velázquez vangt een metafysische eenzaamheid. Het verborgen gezicht nodigt de kijker uit eigen emoties te projecteren. Het lichaam van apollinische perfectie suggereert dat schoonheid een reflectie is van goddelijke waarheid. Dit is een psychologie van veerkracht en vrede na de tumultueuze Passie.