Het oordeel van Paris

Geschilderd rond 1636, vertegenwoordigt "Het Oordeel van Paris" het hoogtepunt van Rubens' reflectie op het vrouwelijk naakt en de klassieke mythologie. In de historische context van de 17e eeuw trad Rubens niet alleen op als schilder, maar ook als diplomaat van hoge rang, doordrenkt van een neostoïcijnse cultuur. Dit werk werd in opdracht van kardinaal-infant Ferdinand geschilderd voor Filips IV van Spanje, wat het belang van de schilderkunst als instrument voor koninklijk prestige benadrukt. Rubens' stijl is hier op zijn hoogtepunt: een vrije toets, vibrerende vleestonen en een uniek vermogen om beweging te brengen in de onbeweeglijkheid van het doek, wat een breuk markeert met de academische strengheid van het begin van zijn carrière. De mythologische context is geworteld in de aanloop naar de Trojaanse Oorlog. Eris, de godin van de Twist, die niet was uitgenodigd voor de bruiloft van Peleus en Thetis, wierp een gouden appel met de inscriptie "voor de mooiste" tussen de gasten. Zeus weigerde te beslissen tussen zijn echtgenote Hera en zijn dochters Athene en Aphrodite, en gaf Mercurius de opdracht de godinnen voor Paris te leiden, een Trojaanse prins die toen herder was. De mythe verkent de menselijke kwetsbaarheid tegenover goddelijke beloften: Hera biedt macht, Athene militaire roem en Aphrodite de liefde van de mooiste vrouw ter wereld, Helena. Paris kiest voor Aphrodite en bezegelt met dit gebaar een tragisch lot voor zijn volk. Technisch gezien gebruikt Rubens een lichte preparatie waardoor het licht door de glacislagen kan dringen, wat de lichamen een bijna bovennatuurlijke innerlijke lichtkracht geeft. De behandeling van het vlees is revolutionair: Rubens mengt blauwe, rode en okertinten om de bloedcirculatie onder de opperhuid te simuleren. De stoffen, met name de rode mantel van Paris en de zijde van de godinnen, zijn weergegeven met een onstuimigheid die vooruitloopt op de rococo. De kunstenaar beheerst het Venetiaanse "colorito" perfect, terwijl hij een Vlaamse anatomische soliditeit behoudt en zo een dialoog creëert tussen de noordelijke traditie en de invloed van Titiaan. Psychologisch gezien is het werk een theater van aarzeling en verleiding. Paris is afgebeeld in een houding van actieve contemplatie, zijn blik gericht op Aphrodite, terwijl Mercurius, de boodschapper, toekijkt met een bijna ironische nieuwsgierigheid. De spanning ligt in het contrast tussen de sereniteit van het arcadische landschap en de ernst van de toekomstige gevolgen van de keuze. De godinnen zijn geen loutere standbeelden; ze bezitten een vibrerende menselijkheid, waarbij elk haar natuur uitdrukt: de minachtende majesteit van Hera (vergezeld door haar pauw), de gewapende wijsheid van Athene en de triomfante sensualiteit van Aphrodite, waarbij de laatste het portret is van de tweede vrouw van Rubens, Hélène Fourment.