De begrafenis van Phocion

Geïnspireerd door Plutarchus' "Parallelle Levens", vertelt het werk het tragische einde van Phocion, een Atheense generaal uit de 4e eeuw v.Chr., bekend om zijn deugdzaamheid en matiging. Vals beschuldigd van verraad door een populistische factie, werd hij veroordeeld tot het drinken van de gifbeker. Omdat de wet begrafenis op Atheense grond verbood, werd zijn lichaam door twee dienaren de stad uit gedragen om in Megara te worden verbrand. Poussin kiest precies dit moment van postume verbanning om de ondankbaarheid van de mensheid te illustreren. De Griekse stad, weergegeven met een imaginaire archeologische strengheid, belichaamt de sociale en politieke orde waaruit Phocion onterecht is verbannen. De tempels, muren en openbare gebouwen vieren de glorie van een beschaving die zojuist een gerechtelijke misdaad heeft begaan. Deze spanning tussen de perfecte schoonheid van de architectuur en het onrecht van de menselijke daad is de kern van Poussins reflectie. Het landschap is geen eenvoudig decor, maar een verlengstuk van het filosofische denken van de kunstenaar. De natuur is hier "heroïsch", gestructureerd en rationeel, een weerspiegeling van de goddelijke orde. Elke boom en elke rots is met opzet geplaatst om de geest te leiden naar de contemplatie van de natuurwet, die vluchtige menselijke passies overleeft. Poussin behandelt het onderwerp met klassieke terughoudendheid en vermijdt barok pathos. Pijn wordt niet uitgedrukt door geschreeuw, maar door het gewicht van het gedragen lichaam en de eenzaamheid van de weg. Deze soberheid versterkt de waardigheid van de held en de universaliteit van zijn martelaarschap. Ten slotte markeert het werk de geboorte van het ideale landschap in de schilderkunst. Poussin schildert niet wat hij ziet, maar wat hij denkt, waardoor het schilderij een "visueel concept" wordt. Deze benadering zou de Franse academie blijvend beïnvloeden en bewonderd worden door kunstenaars van David tot Cézanne.