Classicisme1660
De Herfst
Nicolas Poussin
Het oog van de conservator
"De gigantische druiventros gedragen door de twee verkenners van Israël (Jozua en Kaleb), als voorafschaduwing van het offer van Christus en de eucharistie."
Hoogtepunt van het klassieke landschap: dit werk versmelt de natuurlijke cyclus van de seizoenen met de bijbelse geschiedenis en symboliseert de rijpheid van de mensheid en de goddelijke belofte.
Analyse
Geschilderd tussen 1660 en 1664 voor de hertog van Richelieu, behoort "De Herfst" tot de laatste cyclus van Nicolas Poussin, een artistiek testament gemaakt terwijl de hand van de meester beefde. De historische context is die van de volwassenheid van het Franse classicisme, waarin het landschap geen louter decor meer is maar een drager van morele en metafysische betekenis. Poussin illustreert hier een episode uit het boek Numeri: de boden van Mozes die terugkeren uit het land Kanaän met een druiventros die zo zwaar is dat hij door twee mannen gedragen moet worden.
Op mythologisch en religieus vlak bewerkstelligt het werk een complexe synthese tussen het Oude en het Nieuwe Testament. De druiventros is een expliciete voorafschaduwing van Christus aan het kruis en de wijn van de eucharistie. Poussin, als "schilder-filosoof", gebruikt de mythe van het Beloofde Land om de zoektocht naar wijsheid en het hoogtepunt van het bestaan op te roepen. De psychologie van het werk is doordrongen van een ernstige sereniteit: na de kracht van de lente en de gloed van de zomer vertegenwoordigt de herfst de oogst, maar ook de noodzakelijke achteruitgang.
Technisch gebruikt Poussin een vrijere en levendigere toets, kenmerkend voor zijn laatste stijl. Er is een trilling waarneembaar in de weergave van bladeren en luchten, ver verwijderd van de sculpturale scherpte van zijn Romeinse werken. Het licht is goudkleurig en warm, typisch voor het naseizoen, en baadt het landschap in een melancholische sfeer. Het kleurenpalet wordt gedomineerd door omber, oker en diepgroen, in evenwicht gebracht door het rood en blauw van de kleding van de personages.
Ten slotte stelt het werk vragen bij de plaats van de mens in de schepping. De personages zijn geïntegreerd in een natuur die hen overstijgt. De bergen op de achtergrond en de weelderige vegetatie vormen een onlosmakelijk geheel. Poussin zoekt geen topografisch realisme maar een intellectuele waarheid: het landschap is gebouwd als een architectuur van de geest. Elk element is een noot in een stille partituur die gericht is op de verheffing van de ziel naar de beschouwing van de universele orde.
Een goed bewaard geheim van deze cyclus ligt in de fysieke conditie van Poussin. Brieven uit die tijd getuigen van een ernstige handtrilling, die experts tegenwoordig toeschrijven aan de ziekte van Parkinson. Toch bracht deze "bevende hand" een nieuwe visuele poëzie voort. Röntgenanalyses hebben aangetoond dat Poussin zijn vormen heeft vereenvoudigd ten opzichte van de eerste schetsen, zoekend naar de essentie in plaats van het detail.
Een andere anekdote betreft de aankoop door koning Lodewijk XIV. De vorst zag in deze landschappen niet alleen een artistieke prestatie, maar ook een bevestiging van de Franse politieke orde over de natuur. Bovendien verbergt zich op de achtergrond een discreet detail: een vrouw met een mand fruit op haar hoofd, een figuur die herinnert aan antieke kariatiden en zo de bijbelse scène verbindt met het Grieks-Romeinse classicisme.
Het mysterie van de compositie ligt ook in het gebruik van schaduwen. In tegenstelling tot zijn vroege werken laat Poussin hier diepe schaduwzones staan, wat het mysterie van de toekomst en de dood suggereert. De druiventros zelf werd geschilderd met kostbaar pigment, lapis lazuli gemengd met rode lakken, om hem die diepe paarse toon te geven, wat zijn heilige natuur benadrukt.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke bijbelse scène wordt gebruikt om de Herfst voor te stellen in dit landschap?
Ontdekken
