De Herfst

Geschilderd tussen 1660 en 1664 voor de hertog van Richelieu, behoort "De Herfst" tot de laatste cyclus van Nicolas Poussin, een artistiek testament gemaakt terwijl de hand van de meester beefde. De historische context is die van de volwassenheid van het Franse classicisme, waarin het landschap geen louter decor meer is maar een drager van morele en metafysische betekenis. Poussin illustreert hier een episode uit het boek Numeri: de boden van Mozes die terugkeren uit het land Kanaän met een druiventros die zo zwaar is dat hij door twee mannen gedragen moet worden. Op mythologisch en religieus vlak bewerkstelligt het werk een complexe synthese tussen het Oude en het Nieuwe Testament. De druiventros is een expliciete voorafschaduwing van Christus aan het kruis en de wijn van de eucharistie. Poussin, als "schilder-filosoof", gebruikt de mythe van het Beloofde Land om de zoektocht naar wijsheid en het hoogtepunt van het bestaan op te roepen. De psychologie van het werk is doordrongen van een ernstige sereniteit: na de kracht van de lente en de gloed van de zomer vertegenwoordigt de herfst de oogst, maar ook de noodzakelijke achteruitgang. Technisch gebruikt Poussin een vrijere en levendigere toets, kenmerkend voor zijn laatste stijl. Er is een trilling waarneembaar in de weergave van bladeren en luchten, ver verwijderd van de sculpturale scherpte van zijn Romeinse werken. Het licht is goudkleurig en warm, typisch voor het naseizoen, en baadt het landschap in een melancholische sfeer. Het kleurenpalet wordt gedomineerd door omber, oker en diepgroen, in evenwicht gebracht door het rood en blauw van de kleding van de personages. Ten slotte stelt het werk vragen bij de plaats van de mens in de schepping. De personages zijn geïntegreerd in een natuur die hen overstijgt. De bergen op de achtergrond en de weelderige vegetatie vormen een onlosmakelijk geheel. Poussin zoekt geen topografisch realisme maar een intellectuele waarheid: het landschap is gebouwd als een architectuur van de geest. Elk element is een noot in een stille partituur die gericht is op de verheffing van de ziel naar de beschouwing van de universele orde.