De koninginnen van Perzië aan de voeten van Alexander

Dit schilderij illustreert een beroemde episode uit het leven van Alexander de Grote, verteld door Plutarchus. Na de slag bij Issus in 333 v.Chr. begeeft Alexander zich naar de tent van de familie van Darius III, de verslagen Perzische koning. Sisygambis, de koningin-moeder, vergist zich en werpt zich neer voor Hephaestion, de boezemvriend van Alexander, omdat hij groter en imposanter is. Alexander stelt haar gerust met de beroemde woorden: "Ook hij is een Alexander." Het werk was een directe opdracht van Lodewijk XIV, bedoeld om de koninklijke edelmoedigheid te verheerlijken. Door dit onderwerp te kiezen, stelt Le Brun een allegorie van goed bestuur voor: de ware koning is niet degene die verplettert, maar degene die vergeeft en zijn eigen instincten beheerst. Alexanders gezicht, kalm en stoïcijns, contrasteert met de dramatische opwinding van de Perzische vrouwen, waardoor een tegenstelling ontstaat tussen de Europese Rede en de oosterse emotie. De mythe van Alexander diende als spiegel voor de jonge Lodewijk XIV. Le Brun beeldt de veroveraar niet af als een barbaarse krijger, maar als een civiliserende held, een model van antieke deugd. Elk personage in Alexanders gevolg belichaamt een nuance van de hoofse moraal: respect, bewondering en terughoudendheid. Het is een les in politiek in beeld gebracht, waarbij de monarchale orde wordt opgelegd door de loutere kracht van het karakter. De kunstenaar toont hier een voor die tijd opmerkelijke archeologische zorg, hoewel gefilterd door de esthetiek van de 17e eeuw. De harnassen, juwelen en kostuums van de Perzische vrouwen zijn bedoeld om een weelderig maar overwonnen Oosten op te roepen. Deze decoratieve rijkdom dient om de schijnbare bescheidenheid van Alexander te benadrukken, die geen uiterlijke tekenen van tirannie draagt en zijn superioriteit bevestigt door zijn loutere natuurlijke aanwezigheid. Ten slotte markeert dit werk de geboorte van de Franse school. Het breekt met de overvloedige barok om narratieve helderheid en formele strengheid op te leggen. Le Brun stelt hier een beeldtaal vast die Europa meer dan een eeuw lang zou domineren, waardoor het Louvre en Versailles de zenuwcentra van het wereldwijde artistieke denken werden.