Renaissance1434
Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw
Jan van Eyck
Het oog van de conservator
"De bolle spiegel op de achtergrond is het centrale element: deze reflecteert niet alleen het paar van achteren, maar onthult ook twee getuigen die de kamer binnenkomen, waaronder de schilder zelf. Dit detail maakt het werk tot een visueel juridisch document, bekrachtigd door de beroemde signatuur "Johannes de eyck fuit hic"."
Dit portret uit 1434 is een echt visueel raadsel en het hoogtepunt van de Vlaamse Renaissance. Van Eyck hanteert een revolutionaire beheersing van olieverf om een sociaal contract te vereeuwigen, waarbij hij fotorealistisch realisme combineert met mystieke symboliek.
Analyse
De analyse van dit meesterwerk begint met de identiteit van de geportretteerden: Giovanni di Nicolao Arnolfini, een rijke koopman uit Lucca die zich in Brugge had gevestigd, en zijn partner. Lange tijd beschouwd als de viering van een heilig huwelijk, wordt het schilderij tegenwoordig door veel historici geïnterpreteerd als een juridische handeling of een gedenkteken. De precisie van de texturen – van het zware fluweel van de jurk tot de vacht van het hondje – demonstreert Van Eycks uitvinding van de moderne olieverfschilderkunst.
De meest hardnekkige mythe rond dit werk is de zwangerschap van de dame. In werkelijkheid betekenen haar gewelfde silhouet en de hand op haar buik niet dat ze een kind verwacht, maar komen ze overeen met de toenmalige schoonheids- en vruchtbaarheidskanonnen, geaccentueerd door de dikke lagen dure stoffen. Van Eyck gebruikt deze "visuele mythe" om de plicht tot voortplanting te benadrukken. De slaapkamer is hier een ontvangstruimte waar het staatsiebed de financiële macht van de familie Arnolfini tentoonstelt.
De schilderkunstige ruimte is verzadigd met religieuze symboliek. De kroonluchter draagt slechts één brandende kaars op lichte dag, wat de alomtegenwoordige aanwezigheid van Christus symboliseert. De kristallen paternoster (rozenkrans) aan de muur en de spiegel, symbool van zuiverheid, versterken het idee dat dit burgerlijke interieur een tempel van deugd is. De versmelting van het profane (handel) en het sacrale is hier totaal.
Technische expertise onthult een ongekende omgang met licht. Van Eyck gebruikt licht om ruimte te construeren; het diffuse licht van het venster strijkt over de oppervlakken en creëert zachte schaduwen. Het is een schilderkunst van geduld, waarbij de opeenstapeling van doorschijnende lagen (glacis) een kleurdiepte mogelijk maakt die voor hem niemand had geëvenaard.
Ten slotte fungeert het werk als een brug tussen de toeschouwer en het beeld. Door zijn signatuur boven de spiegel te plaatsen, treedt Van Eyck uit de middeleeuwse anonimiteit. Hij bevestigt zijn rol als ooggetuige en maakt het schilderij tot een levend historisch archief. Dit beeld is een venster op een precies moment in 1434, waarin schilderkunst het onweerlegbare bewijs wordt van het menselijk bestaan.
Het meest fascinerende geheim ligt in de tien medaillons rond de bolle spiegel. Onder een vergrootglas ontdekt men lijdensscènes van Christus, geschilderd met microscopische fijnheid. Dit suggereert dat het schilderij een gedenkteken zou kunnen zijn voor een overleden echtgenote (Costanza Trenta), aangezien de levensscènes aan de kant van de man en de doodsscènes aan de kant van de vrouw liggen.
Een ander geheim ligt in de signatuur: "Johannes de eyck fuit hic 1434". Dit is geen klassieke kunstenaarssignatuur, maar een bekrachtiging van juridische aanwezigheid. Het suggereert dat de schilder de officiële getuige was van een verbintenis en bijna als een koninklijke notaris handelde. Dit gebruik van kunst als een geauthenticeerd document is uniek in de geschiedenis.
Het hondje op de voorgrond verbergt een complex symbolisch geheim. Hoewel hij traditioneel trouw voorstelt, toonden röntgenfoto's aan dat Van Eyck het dier pas op het allerlaatst toevoegde zonder ondertekening. De vruchten bij het venster zijn sinaasappels, een extreme luxe in het Brugge van 1434, wat rijkdom en de verboden vrucht van Eden symboliseert.
De spiegel toont dat Van Eyck de optica perfect beheerste en reflecties met bolle vervorming schilderde. In deze reflectie zie je een open deur en een tuin buiten. Dit meesterschap suggereert dat Van Eyck lenzen gebruikte voor de compositie, eeuwen vóór Vermeers Camera Obscura.
Een technisch geheim betreft de stofdeeltjes die Van Eyck in de lichtstralen schilderde. Hij wilde laten zien dat hij zelfs het onzichtbare kon vastleggen. Het is een demonstratie van zijn bijna goddelijke macht over de materie en de tijd.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat onthult de bolle spiegel op de achtergrond van het echtpaar?
Ontdekken
