Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw

De analyse van dit meesterwerk begint met de identiteit van de geportretteerden: Giovanni di Nicolao Arnolfini, een rijke koopman uit Lucca die zich in Brugge had gevestigd, en zijn partner. Lange tijd beschouwd als de viering van een heilig huwelijk, wordt het schilderij tegenwoordig door veel historici geïnterpreteerd als een juridische handeling of een gedenkteken. De precisie van de texturen – van het zware fluweel van de jurk tot de vacht van het hondje – demonstreert Van Eycks uitvinding van de moderne olieverfschilderkunst. De meest hardnekkige mythe rond dit werk is de zwangerschap van de dame. In werkelijkheid betekenen haar gewelfde silhouet en de hand op haar buik niet dat ze een kind verwacht, maar komen ze overeen met de toenmalige schoonheids- en vruchtbaarheidskanonnen, geaccentueerd door de dikke lagen dure stoffen. Van Eyck gebruikt deze "visuele mythe" om de plicht tot voortplanting te benadrukken. De slaapkamer is hier een ontvangstruimte waar het staatsiebed de financiële macht van de familie Arnolfini tentoonstelt. De schilderkunstige ruimte is verzadigd met religieuze symboliek. De kroonluchter draagt slechts één brandende kaars op lichte dag, wat de alomtegenwoordige aanwezigheid van Christus symboliseert. De kristallen paternoster (rozenkrans) aan de muur en de spiegel, symbool van zuiverheid, versterken het idee dat dit burgerlijke interieur een tempel van deugd is. De versmelting van het profane (handel) en het sacrale is hier totaal. Technische expertise onthult een ongekende omgang met licht. Van Eyck gebruikt licht om ruimte te construeren; het diffuse licht van het venster strijkt over de oppervlakken en creëert zachte schaduwen. Het is een schilderkunst van geduld, waarbij de opeenstapeling van doorschijnende lagen (glacis) een kleurdiepte mogelijk maakt die voor hem niemand had geëvenaard. Ten slotte fungeert het werk als een brug tussen de toeschouwer en het beeld. Door zijn signatuur boven de spiegel te plaatsen, treedt Van Eyck uit de middeleeuwse anonimiteit. Hij bevestigt zijn rol als ooggetuige en maakt het schilderij tot een levend historisch archief. Dit beeld is een venster op een precies moment in 1434, waarin schilderkunst het onweerlegbare bewijs wordt van het menselijk bestaan.