The Lady of Shalott

Geschilderd in 1888, maakt dit emblematische werk van Waterhouse deel uit van de victoriaanse middeleeuwse herleving. De historische context wordt gekenmerkt door een fascinatie voor de Arthur-legende, gezien als een moreel toevluchtsoord tegen de oprukkende industrialisatie. Waterhouse combineert hier naturalistische precisie met een dromerige sfeer. De stijl kenmerkt zich door een manische aandacht voor botanische details. De uitleg van de mythe is gebaseerd op het gelijknamige gedicht van Alfred Tennyson. De Vrouwe van Shalott leeft teruggetrokken in een toren, veroordeeld om de wereld alleen door een spiegel te bekijken om een magisch web te weven. Iedereen die rechtstreeks naar Camelot kijkt, ondergaat een dodelijke vloek. Wanneer ze ridder Lancelot ziet, overtreedt ze het verbod, de spiegel breekt, en ze vlucht op een boot naar een wisse dood. De psychologie van het werk is die van transitie. Waterhouse's techniek versmelt het "plein air" met Engels literair symbolisme. De textuur van het water, de weergave van het riet en het vervagende licht van een herfstmiddag creëren een tastbare melancholie. De kunstenaar gebruikt gulle impasto's voor de textieldetails, terwijl het gezicht van de Vrouwe een bijna extatische gelatenheid uitdrukt. Het is een meditatie over de toestand van de kunstenaar. Historisch gezien vertegenwoordigt dit doek het hoogtepunt van de esthetische beweging. De Vrouwe is niet langer alleen een passief slachtoffer; ze is een figuur van rebellie tegen een opgelegd lot. Het werk analyseert ook de plaats van de vrouw in de victoriaanse samenleving, opgesloten in "huiselijke sferen" waarvan de emancipatie vaak tot tragedie leidde in de verbeelding van die tijd.