Neoclassicisme1793
Psyché ranimée par le baiser de l'Amour
Antonio Canova
Het oog van de conservator
"Canova levert hier een ongekende technische prestatie door de leegte en beweging te boetseren, waardoor een werk ontstaat waarvan de veranderlijke gratie volledig afhangt van het standpunt van de toeschouwer."
De apotheose van het neoclassicisme, die het precieze moment vastlegt waarop goddelijk verlangen leven inblaast en koud marmer transformeert in een vleselijke en etherische omhelzing.
Analyse
Het werk is geïnspireerd op de mythe van Psyche uit "De Gouden Ezel" van Apuleius. Psyche, een sterveling met een schoonheid die zo zeldzaam is dat ze de jaloezie van Venus opwekt, wordt veroordeeld tot het voltooien van een reeks onmogelijke beproevingen. De laatste bestaat uit het terughalen van een flacon uit de Onderwereld zonder deze te openen. Gedreven door nieuwsgierigheid opent Psyche deze en zakt weg in een lethargische slaap. Het is dit precieze moment dat Canova kiest te vereeuwigen: Amor (Cupido) daalt neer uit de hemel om haar te wekken met een simpele prik van zijn pijl, een voorspel tot de kus die haar onsterfelijk zal maken.
Om goed te begrijpen wat we zien, moet men de dualiteit begrijpen tussen de dramatische spanning en de oneindige zachtheid van het gebaar. De gevleugelde god is zojuist geland, zijn nog uitgespreide vleugels stabiliseren het geheel, terwijl hij Psyche teder omhelst. Zij ontwaakt, haar armen vormen een perfecte cirkel rond het hoofd van haar minnaar, waardoor een optisch centrum ontstaat waar alle krachtlijnen samenkomen. Het is de overgang van de schijnbare dood naar het spirituele en vleselijke leven.
De analyse van de expert onderstreept dat Canova afstand neemt van de traditionele neoclassicistische starheid om een ontluikende romantiek in te voeren. Het polijsten van het marmer is tot zo'n hoge graad van perfectie gedreven dat het de soepelheid van menselijke huid imiteert, een concept dat "morbidezza" wordt genoemd. Het spel van licht op de gladde oppervlakken en delicate rondingen accentueert de subtiele erotiek van de scène, zonder ooit in onzedelijkheid te vervallen, en blijft binnen een sfeer van ideale schoonheid.
Ten slotte is dit beeldhouwwerk een allegorie van de menselijke ziel (Psyche betekent "ziel" in het Grieks) gered door goddelijke liefde. Het vertegenwoordigt het streven van de geest naar opperste schoonheid en onsterfelijkheid. Door de twee gezichten zo dicht bij elkaar te plaatsen zonder dat de lippen elkaar al raken, handhaaft Canova een eeuwige spanning, waardoor het moment van gratie wordt vastgehouden in de onsterfelijkheid van het Carrara-marmer. Het is een meditatie over puur verlangen.
Het eerste geheim ligt in de revolutionaire behandeling van de steen. Canova bracht weken door met het polijsten van het marmer met puimsteen en bracht vervolgens een substantie aan van eigen vinding, waarschijnlijk een mengsel van was en rozenwater, om het marmer die licht amberkleurige tint en transparantie te geven die aan levend vlees doet denken. Dit geheime proces, genaamd "l'ultima mano", maakte het mogelijk de kou van het witte marmer weg te nemen.
Een fascinerend technisch geheim betreft de balans van het beeldhouwwerk. Hoewel het werk etherisch licht lijkt, weegt het enkele tonnen. Het contactpunt tussen de twee lichamen is extreem klein. Om de stabiliteit van de uitgespreide vleugels van Amor te garanderen, moest Canova het zwaartepunt nauwkeurig berekenen. Zeer discrete interne metalen structuren zijn verborgen in de vleugels om te voorkomen dat ze onder hun eigen gewicht breken – een grote technische uitdaging voor die tijd.
Er is een geheim verbonden aan de oorspronkelijke opdracht. Het werk werd in 1787 besteld door een Britse kolonel, John Campbell. Na jaren van werk kon Campbell echter het resterende bedrag niet betalen. Het was toen dat Joachim Murat, maarschalk van het Keizerrijk en zwager van Napoleon, het beeld in 1800 kocht voor zijn woning in Villiers-la-Garenne. Zo kwam het uiteindelijk na de inbeslagname van Murats bezittingen terecht in de collecties van het Louvre.
Het geheim van het achteraanzicht wordt vaak genegeerd. De meeste toeschouwers bewonderen het werk van voren, maar Canova ontwierp dit beeld om vanuit alle hoeken gezien te worden (circulair perspectief). Aan de achterkant kan men een kleine parfumfles ontdekken die aan de voeten van Psyche is gebeiteld, een detail dat de mythologische episode van de doos van Proserpina bevestigt. Pas door rond het werk te lopen, begrijpt men de complexiteit van de vervlechting van de ledematen.
Ten slotte is het gezicht van Psyche een geheim van ideale schoonheid. Canova gebruikte geen enkel model, maar synthetiseerde de canons van de antieke Griekse beeldhouwkunst om een "universeel" gezicht te creëren. Kunsthistorici suggereren echter dat sommige trekken herinneren aan de gezichten van de beroemde zusters van Napoleon, met wie Canova veel omging, waardoor het Griekse ideaal werd vermengd met de realiteit van het keizerlijke hof.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke fysieke handeling staat op het punt te gebeuren tussen de twee figuren?
Ontdekken
