Zelfportret met verbonden oor

Zelfportret met verbonden oor is een cruciaal werk gemaakt in januari 1889, slechts enkele weken na het dramatische vertrek van Paul Gauguin uit Arles. Om te begrijpen wat we zien, moeten we ons onderdompelen in de context van het "Gele Huis": Van Gogh droomde ervan een Atelier van het Zuiden te stichten, een gemeenschap van kunstenaars die in harmonie samenleefden. Het mislukken van dit project en de heftige ruzie met Gauguin leidden ertoe dat Vincent een deel van zijn linkeroor afsneed. Dit schilderij is geen roep om hulp, maar een gezondheidsverklaring die de kunstenaar aan zichzelf richtte. De analyse van de expert onthult dat Van Gogh zichzelf portretteert in zware werkkleding – een groene jas die tot aan de kraag is dichtgeknoopt – wat zowel bescherming tegen de winterkou als een emotioneel pantser suggereert. Zijn gezicht is uitgemergeld, zijn ogen zijn van een doordringend, bijna koortsig blauwgroen. De aanwezigheid van het imposante witte verband wordt niet verborgen; het neemt een centrale plaats in en verandert de handicap in een attribuut van een martelaar van de moderne kunst. De hier geassocieerde "mythe" is die van de vervloekte kunstenaar, maar Vincent probeert deze te doorbreken door middel van orde. Op de achtergrond zien we een Japanse prent ("Geisha's in een landschap" van Sato Torakiyo), die voor hem onschuld, helderheid en esthetische perfectie vertegenwoordigde. Dit contrast tussen de pijnlijke fysieke realiteit (het oor) en het spirituele streven (Japan) creëert een unieke psychologische spanning. Van Gogh gebruikt Japan als een verloren paradijs, een ideaal van rust dat hij wanhopig probeert terug te vinden. Ten slotte behandelt het werk de dualiteit tussen binnen en buiten. Het halfopen raam links suggereert winterlicht, terwijl de ezel rechts ons eraan herinnert dat het enige middel tegen zijn waanzin het werk is. Het is een werk van wederopbouw: Van Gogh bewijst aan zijn broer Theo en aan de wereld dat hij nog steeds meester is over zijn hand en zijn visie. Het kleurenpalet blijft, hoewel levendig, ingetogener dan in zijn eerdere werken, wat duidt op een wil tot zelfbeheersing.