Zelfportret als soldaat

Geschilderd in 1915, is dit zelfportret een brutale duik in de psyche van Kirchner na zijn ontslag uit het leger wegens mentale instabiliteit. Hoewel de kunstenaar nooit gewond raakte in de strijd, schildert hij zichzelf met een bloederige stomp in plaats van een rechterhand. Deze imaginaire zelfverminking is een metafoor voor zijn onvermogen om te schilderen en te bestaan in een wereld die in blind geweld is gestort. Naast hem lijkt een naakt model zijn nood te negeren, wat het gevoel van radicale isolatie van de schilder in zijn eigen atelier versterkt. Het werk maakt deel uit van de beweging "Die Brücke" (De Brug), waarvan Kirchner de leider was. Expressionisme zoekt hier niet naar het reproduceren van de werkelijkheid, maar naar het projecteren van innerlijke angst op het doek. Het uniform van het 75e artillerieregiment, dat Kirchner droeg als paardenverzorger, wordt een dwangbuis. Het contrast tussen het helderrode van de stomp en het koude blauw van het uniform creëert een chromatische dissonantie die het oog aanvalt en de chaos van die tijd weerspiegelt. De afwezigheid van de rechterhand, de hand die het penseel vasthoudt, is de bekentenis van een artistieke dood. Voor Kirchner is oorlog niet alleen een bedreiging voor het leven; het is de antithese van creatie. Door zichzelf zo voor te stellen, klaagt hij de reductie van het individu tot kanonnenvoer aan. De lege, starende blik, bijna glazig, toont een man die de afgrond heeft gezien en er zijn ogen niet meer van kan afwenden. De achtergrond, met het model en de gestapelde doeken, suggereert dat kunst zelf een verre herinnering of een schijnvertoning is geworden. De aanwezigheid van de naakte vrouw, object van verlangen en leven, benadrukt door contrast het dodelijke karakter van de soldatenstatus. Het is een belangrijk overgangswerk dat het verval van het expressionistische optimisme aankondigt in het gezicht van de technocratische realiteit van massavernietiging.