Waar komen we vandaan? Wie zijn we? Waar gaan we heen?

Geschilderd in 1897 in een staat van absolute wanhoop, werd dit werk door Gauguin geconcipieerd als zijn ultieme nalatenschap voor een zelfmoordpoging met arsenicum. De kunstenaar ontvouwt hier een persoonlijke kosmogonie waarin het heilige en het profane met elkaar verweven zijn. De cyclus begint rechts met een slapende pasgeborene, bewaakt door Tahitiaanse vrouwen, wat onschuld en de oorsprong symboliseert. In het midden plukt een androgyn figuur een vrucht, wat herinnert aan de mythe van de zondeval maar herinterpreteerd wordt in een pantheïstisch perspectief waarin de mens communiceert met een weelderige en mysterieuze natuur. De iconografische analyse onthult een versmelting van lokale Polynesische geloofsovertuigingen met westerse archetypen. De aanwezigheid van een blauw idool op de achtergrond, dat de godheid Hina voorstelt, onderstreept Gauguins interesse in Tahitiaanse theogonieën en het voortbestaan van de ziel. De personages lijken te zweven in een ruimte zonder klassiek perspectief, wat de dromerige and tijdloze dimensie van de scène versterkt. Dit is geen eenvoudige weergave van Tahiti, maar een allegorie van de gehele mensheid, verloren in de overweging van haar eigen mysteries. De kunstenaar gebruikt een palet dat gedomineerd wordt door diepe blauw- en groentinten die contrasteren met de oranje lichamen, waardoor een atmosfeer van metafysische schemering ontstaat. Elk figuur lijkt geïsoleerd in zijn eigen reflectie, wat de fundamentele eenzaamheid van het zijn illustreert. De oude vrouw links, ineengedoken en nabij de dood, sluit de cyclus die door het kind is begonnen. Ze wordt vergezeld door een vreemde witte vogel die een hagedis vasthoudt, symbool voor de zinloosheid van woorden tegenover het grote mysterie van het einde. Ten slotte markeert dit doek het hoogtepunt van het synthetisme. Gauguin vereenvoudigt vormen, gebruikt kleurvlakken en verwerpt het naturalisme om een diepere, meer spirituele waarheid te bereiken. Het is een picturale schreeuw die de plaats van de mens in het universum bevraagt, een visuele meditatie die de grenzen van de kunst overstijgt om de pure filosofie te raken. De ruwe textuur van de jute, gekozen uit noodzaak evenzeer als uit liefde voor het primitivisme, voegt een rauwe materialiteit toe aan deze spirituele boodschap.