Impressionisme1897
Blauwe danseressen
Edgar Degas
Het oog van de conservator
"Let op het gewaagde vogelperspectief dat de lichamen samendrukt en de tutu's doet versmelten tot een wervelende massa. De textuur van het pastel, opgebouwd in opeenvolgende lagen en gefixeerd met geheime methoden, geeft een vibrerende stoffelijkheid aan de huid en de weefsels."
Dit late meesterwerk van Edgar Degas, uitgevoerd in pastel, belichaamt de obsessie van de schilder met beweging en kunstlicht. Tussen chromatische abstractie en het realisme van de coulissen transformeert het werk een moment van voorbereiding in een explosie van elektrisch blauw.
Analyse
Dit werk, vervaardigd rond 1897, behoort tot de laatste fase van Degas' carrière, gekenmerkt door een naderende blindheid die hem dreef tot een ongekende gebarenvrijheid. Het onderwerp is niet langer het optreden op het podium, maar het "tussenin", het moment van spanning waarin de lichamen zich schikken voordat ze in het licht treden. De vier danseressen lijken, hoewel afzonderlijk, opeenvolgende ontledingen van dezelfde beweging te zijn, een bijna fotografische studie van torsie en gratie onder spanning.
Het gebruik van blauw is niet louter beschrijvend; het wordt een onderwerp op zich. Degas verwijdert zich van het klassieke impressionisme om een vorm van chromatisch symbolisme te verkennen waarbij kleur de ruimte verzadigt. We zien niet alleen jonge meisjes, maar een harmonie van koude tonen versterkt door de warme reflecties van rossig haar, wat een treffend thermisch contrast creëert dat het papieroppervlak tot leven wekt.
De sociale context van de "kleine ratten van de Opera" schemert door in de vermoeidheid van de lichamen. Degas, een meedogenloze observator, zoekt geen idealisering. Hij legt mechanische gebaren vast: de één verstelt haar bandje, de ander controleert haar schoentje. Het is deze triviale menselijkheid, uitvergroot door de pracht van de kleur, die de kracht van Degas vormt. Hij ontdoet de mythe van de danseres van haar franje om alleen de lichamelijke mechanica en de plastische emotie over te houden.
Ten slotte wordt de invloed van fotografie en Japanse prenten hier tot een hoogtepunt gevoerd. De krappe kadrering, die ledematen en gezichten afsnijdt, creëert een gevoel van onmiddellijkheid en voyeurisme. De toeschouwer wordt in het hart van de groep geplaatst en deelt de verstikkende intimiteit van de coulissen. Het is deze breuk met het traditionele perspectief die Degas plaatst als een van de vaders van de artistieke moderniteit.
Een van de grootste geheimen van dit werk ligt in de fysieke techniek van Degas. Om deze dikte en lichtsterkte te verkrijgen, gebruikte de schilder waterdamp om zijn pastels op het papier zacht te maken, waardoor ze bijna in een pasta veranderden voordat hij er met droge stiften overheen werkte. Deze gelaagdheid, "vette pastels" genoemd, was een persoonlijke uitvinding die hij angstvallig geheim hield.
Er is lang gedebatteerd of het vier verschillende danseressen zijn of één enkel model dat vanuit vier hoeken is gefotografeerd en samengevoegd. Recente studies suggereren dat Degas vertrouwde op fotoseries die in zijn atelier waren gemaakt. Deze methode stelde hem in staat om cinematografische beweging te simuleren voordat deze bestond, wat een indruk van eeuwige rotatie creëerde die zijn tijdgenoten fascineerde.
Het gebruikte blauwe pigment is een complex mengsel van Pruisisch blauw en synthetisch ultramarijn, maar het geheim van de straling ligt in het fixeermiddel. Degas gebruikte een speciaal recept op basis van caseïne of schellak dat hij tussen elke laag aanbracht. Hierdoor konden de pigmenten worden geïsoleerd en werd voorkomen dat ze te veel mengden, waardoor de zuiverheid en schittering van elke kleurarcering behouden bleven.
Een ander geheim ligt in de gezondheid van de kunstenaar. In 1897 was zijn gezichtsvermogen zo verslechterd dat hij van heel dichtbij werkte, bijna op de tast. "Blauwe danseressen" is in zekere zin een werk van verzet tegen de duisternis. De gewelddadige contrasten en de imposante omvang van het pastel zijn directe antwoorden op zijn verlies van centraal zicht, waarbij hij zijn handicap omzette in een esthetiek van synthese en rauwe energie.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke belangrijke technische innovatie gebruikte Degas in zijn late pastels, zoals de "Blauwe danseressen", om een dergelijke chromatische verzadiging en bijna schilderkunstige dikte te bereiken?
Ontdekken
