Manierisme1526-1528
De Kruisafneming
Jacopo Pontormo
Het oog van de conservator
"De totale afwezigheid van een kruis of graf verandert deze graflegging in een cirkel van pijn in een metafysisch vacuüm. Verzadigde kleuren markeren een psychologische breuk."
Het absolute manifest van het Florentijnse maniërisme, waar ruimte en kleur breken met de logica van de Renaissance. Een scène van onwerkelijke intensiteit met gewichtloze lichamen.
Analyse
Dit werk markeert de geboorte van het Maniërisme, een stijl die het klassieke evenwicht verlaat voor de expressie van angst. Pontormo verwijdert alle traditionele verhalende elementen van de Passie: geen hout, geen aarde, geen nagels. Christus lijkt te zweven in een compacte menselijke massa. De gezichten met wijd opengesperde ogen weerspiegelen een nood die niet langer alleen religieus, maar existentieel is. Het licht komt uit geen identificeerbare bron.
De historische context is die van een door de Reformatie geteisterd Italië. Kunst probeert niet langer de natuur na te bootsen, maar de innerlijkheid van de kunstenaar uit te drukken. We zien hier een verwerping van Michelangelo's proporties ten gunste van verlengde ledematen en onmogelijke poses. De figuur linksonder, die het gewicht van Christus op zijn tenen draagt, tart de wetten van de zwaartekracht. Deze instabiliteit creëert onbehagen.
De mystieke dimensie wordt versterkt door de behandeling van de stoffen. De draperieën volgen de lichaamsvormen niet, maar wervelen autonoom, wat een schokkerig visueel ritme creëert. Elke figuur lijkt meegesleurd door een onzichtbare stroom, een spiraal van rouw die geen rust vindt. De hemel, gereduceerd tot een dunne lichtblauwe driehoek, suggereert geen transcendentie.
Ten slotte fungeert het werk als een brug tussen het heilige en het profane. Door zijn figuren op de voorgrond te plaatsen, zonder scherptediepte, projecteert Pontormo de pijn van Christus rechtstreeks in de ruimte van de gelovige. De nabijheid van de gezichten en het gebrek aan architecturale decoratie creëren een verstikkende intimiteit. Het is geen historische graflegging, maar een mentale visie.
Het eerste geheim ligt in het zelfportret van de kunstenaar. De figuur uiterst rechts met de melancholische blik en de rode baard is Jacopo Pontormo zelf. Hij heeft zichzelf als een bedrukte man in de scène geplaatst, wat zijn hypochondrische temperament onderstreept. Zijn aanwezigheid geeft het werk een ongekende confessionele dimensie.
Een technisch geheim betreft het kleurenpalet. De restauratie onthulde gloeiend roze en elektrisch blauw. Pontormo gebruikte een "cangiante"-techniek om het oog te destabiliseren. Deze kleuren bestonden toen niet in de natuur; ze waren een puur intellectuele uitvinding om te breken met het naturalisme van Leonardo da Vinci.
Een theologisch mysterie omringt de identiteit van de dragers. Hun gezichten zijn vreemd jong en missen klassieke attributen. Sommigen suggereren dat ze vermomde engelen vertegenwoordigen, wat zou verklaren waarom ze geen echt gewicht lijken te dragen. Christus lijkt minder dan lucht te wegen, een visuele prestatie die de aanstaande wederopstanding suggereert.
De positionering van de handen vormt een geheime code. Als men een lijn trekt tussen de handen die Christus ondersteunen en die van de Maagd, ontstaat er een onzichtbaar kruis. Deze geheime geometrie maakt het mogelijk om het folterinstrument te suggereren zonder het te hoeven schilderen. Het is een versleuteld symbolisme voor de Florentijnse intellectuele elite.
Ten slotte is het meest verontrustende geheim de link met de pest. Florence werd geteisterd door epidemieën, en de ziekelijke bleekheid van de lichamen doet denken aan geïmproviseerde lijkenhuizen. Pontormo gebruikte het collectieve trauma van de ziekte om de dood van Christus een eigentijdse weerklank te geven en een religieuze opdracht te veranderen in een sociologisch getuigenis.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke belangrijke iconografische breuk, kenmerkend voor het maniërisme, voert Pontormo uit in deze lijdensscène?
Ontdekken
