Impressionisme1880
Vrouw aan haar toilet
Berthe Morisot
Het oog van de conservator
"Let op de virtuositeit waarmee Morisot de spiegel behandelt: deze reflecteert niet alleen het gezicht, maar absorbeert de hele atmosfeer van de kamer. De grens tussen vlees, het satijn van de jurk en het glas vervaagt ten gunste van een pure lichtvibratie."
Dit meesterwerk van impressionistische intimiteit uit 1875 legt een verstild moment van gratie vast waarin licht en materie samensmelten. Morisot toont hier haar genie van de vrije toets en verandert een dagelijks ritueel in een symfonie van witten en zilveren reflecties.
Analyse
In dit werk verkent Berthe Morisot het thema van de "toilette", een geliefd onderwerp van de impressionisten, maar zij doet dit met een specifiek vrouwelijke gevoeligheid die elk voyeurisme vermijdt. In tegenstelling tot haar mannelijke collega's zoals Degas, schildert Morisot hier een introspectie. De jonge vrouw, van achteren gezien, biedt zichzelf niet aan de blik van de toeschouwer aan, maar concentreert zich op haar eigen spiegelbeeld, waardoor een onschendbare cocon van intimiteit ontstaat.
Het palet is een les in colorisme. Morisot gebruikt een oneindigheid aan nuances van wit, parelgrijs en bleekblauw om de ruimte te structureren. Deze "niet-kleuren" vangen het natuurlijke licht dat uit het doek zelf lijkt te komen. Het blonde haar van het model wordt het warme brandpunt dat de schijnbare koelte van de omringende tinten in evenwicht brengt. Elke penseelstreek is een bevestiging van stilistische onafhankelijkheid.
De kunstenares speelt met de ambiguïteit van texturen. Het satijn van de jurk, de poederdoos op de tafel en de huid van de jonge vrouw zijn met dezelfde snelheid van uitvoering behandeld, waardoor een visuele eenheid ontstaat waarin alles in beweging lijkt. Deze techniek, destijds vaak bekritiseerd als "onvoltooid", is in werkelijkheid een gedurfde poging om de onmiddellijkheid van de gewaarwording vast te leggen.
Ten slotte past het werk in een traditie die teruggaat tot de Franse 18e eeuw, herinnerend aan de boudoir-scènes van Fragonard, maar ontdaan van hun erotische frivoliteit. Morisot verankert haar personage in de burgerlijke moderniteit van het einde van de 19e eeuw, waar de slaapkamer het heiligdom van de moderne vrouw wordt. Het is een viering van het huiselijk leven als een ruimte van poëtische vrijheid.
Een van de meest fascinerende geheimen ligt in de identiteit van het model. Hoewel Morisot vaak haar naasten schilderde, gaat het hier om een professioneel model, een zeldzaamheid voor haar in deze periode. Deze keuze stelde haar in staat om te experimenteren met een grotere schilderkunstige vrijheid, omdat ze niet gehinderd werd door de noodzaak om een getrouw portret van een familielid te maken.
Een belangrijk technisch geheim betreft het gebruik van de preparatie van de drager. Morisot liet vaak delen van het doek onbedekt of slechts zeer dun bedekt, waarbij ze de natuurlijke kleur van de ondergrond gebruikte om volumes of transparanties te suggereren. Als je van heel dichtbij kijkt, zie je dat sommige delen van de jurk slechts bestaan uit enkele penseelstreken op een lichte achtergrond, een zuinigheid van middelen die de moderne abstractie voorspelt.
Het schilderij werd lang beschouwd als een eenvoudige stijloefening voordat recente analyses de subversieve draagwijdte ervan onthulden. In de context van 1880 was het schilderen van een vrouw die haar haar alleen doet, zonder de hulp van een dienstmeisje, een teken van moderniteit en sociale autonomie. Morisot portretteert een vrouw die zich voor zichzelf klaarmaakt, en ondermijnt daarmee de codes van het academisch naakt.
Ten slotte is er een geheim verbonden aan de spiegel. Als je de perspectieflijnen volgt, zou de reflectie eigenlijk niet zichtbaar moeten zijn vanuit de hoek waar de toeschouwer staat. Morisot heeft de reflectiehoek bewust vervormd om het gezicht in de compositie op te nemen. Deze "fout" is in werkelijkheid een bewuste narratieve keuze om de verbinding tussen het psychologische innerlijk van de vrouw en de buitenruimte van de toeschouwer te forceren.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke technische bijzonderheid, die voor die tijd als revolutionair en subversief werd beschouwd, paste Berthe Morisot toe bij de behandeling van de jurk en de achtergrond van dit werk?
Ontdekken
