Fauvisme1905
Vrouw met hoed
Henri Matisse
Het oog van de conservator
"Let op het revolutionaire gebruik van groene en blauwe tinten op het gezicht, een brutaliteit die critici ertoe bracht de kunstenaar te vergelijken met een wild beest (fauve). Ondanks de chromatische heftigheid blijft de pose klassiek-burgerlijk."
Dit portret van de vrouw van Matisse, een manifest van het fauvisme, schokte Parijs in 1905 door zijn willekeurige kleuren en wilde toets. Het werk markeert de geboorte van de moderne kunst door kleur te bevrijden van haar beschrijvende functie.
Analyse
De analyse van het werk onthult een radicaal keerpunt in de geschiedenis van de westerse schilderkunst. Gepresenteerd op de Salon d'Automne van 1905 in de beroemde "Zaal VII", werkte dit canvas als een detonator. Matisse zocht hier niet naar fysieke gelijkenis in de traditionele zin, maar naar een expressieve waarheid. Kleur wordt autonoom: het is er niet meer om een object in te kleuren, maar om een emotie te structureren. Het gezicht van Amélie, behandeld met strepen smaragdgroen, geel en blauw, breekt met eeuwenlange portrettraditie waarbij modellering werd verzorgd door clair-obscur.
Dit canvas belichaamt de overgang van impressionistische sensatie naar expressieve constructie. Matisse gebruikt pure tinten, vaak rechtstreeks uit de tube, aangebracht met een schijnbare snelheid die de urgentie van de visie suggereert. Deze schijnbare "wildheid" verbergt echter een diepe reflectie over de balans van kleurrijke massa's. De monumentale hoed, een ware architectuur van veren en bloemen, dient als tegenpunt voor de koelere tonen van het gezicht, waardoor een dynamische spanning ontstaat die het oog voortdurend over het oppervlak van het canvas laat bewegen.
De context van creatie is die van een strijd tegen het academisme. Matisse, beïnvloed door Van Gogh en Gauguin, drijft hun onderzoek tot het breekpunt. Hij weigert de klassieke ruimtelijke diepte om de vlakheid van de drager te bevestigen. Elke toets is een bevestiging van de fysieke aanwezigheid van de verf. Het is geen venster meer dat openstaat op de wereld, maar een vibrerend oppervlak van pigmenten. Deze benadering opende de weg niet alleen naar het kubisme, maar naar alle moderne abstractie van de 20e eeuw.
Ten slotte verkent het werk de band tussen identiteit en opsmuk. Amélie Matisse wordt afgebeeld in een ostentatieve burgerlijke outfit, met waaier en handschoen, maar deze sociale respectabiliteit wordt letterlijk opgeblazen door de furie van de kleuren. Het is een reflectie op het sociale masker en de onderliggende emotionele realiteit. Matisse sublimeert zijn model door haar te transformeren in een icoon van moderniteit, waar het onderwerp vervaagt achter de kracht van het picturale medium.
Het beroemdste geheim omringt de oorsprong van de naam "Fauve". Het was de criticus Louis Vauxcelles die, bij het zien van een buste in renaissancestijl te midden van deze kleurrijke doeken, uitriep: "Donatello bij de wilde beesten (fauves)!". Wat een belediging was, werd de naam van een van de meest invloedrijke kunststromingen. Matisse werd diep gekwetst door de gewelddadige kritiek; sommige kranten adviseerden het publiek zelfs om het doek niet te naderen uit angst besmet te worden door deze "kleurziekte".
Een intiemer geheim ligt in de cruciale financiële steun van Leo en Gertrude Stein. Terwijl Matisse op de rand van het faillissement stond en verslagen was door de ontvangst van het werk, kochten de Amerikaanse verzamelaars het doek voor 500 toenmalige franken. Deze aankoop redde niet alleen de carrière van de kunstenaar, maar zorgde er ook voor dat "Vrouw met hoed" het spilpunt werd van de Parijse avant-garde kunstscène, waardoor het appartement van de Steins een bedevaartsoord werd voor jonge makers.
Technisch hebben recente analyses aangetoond dat Matisse een zeer dunne onderlaag gebruikte, waarbij hij soms het wit van het doek liet doorschijnen om de helderheid te vergroten. In tegenstelling tot wat zijn critici geloofden, was het werk niet slordig. Elke penseelstreek, hoe impulsief ook, was weloverwogen om te interageren met naburige tinten. Matisse bracht hele dagen door met het aanpassen van een simpele groene reflectie op de neus zodat deze het rood van de achtergrond niet zou "doden".
Een ander geheim betreft het model zelf. Amélie Matisse was de absolute bondgenoot van haar man. Ze hield een hoedenwinkel draaiende om het gezin te onderhouden tijdens de moeilijke jaren. De extravagante hoed die ze draagt is dus niet alleen een modeaccessoire, maar een discreet eerbetoon aan haar eigen werk en haar offer voor het genie van haar echtgenoot. Het is een portret van dankbaarheid evenzeer als van durf.
Ten slotte is het weinig bekend dat Matisse het doek bijna uit de Salon had teruggetrokken. Getergd door twijfel door het algemene protest, vreesde hij dat het werk te ver vooruit liep op zijn tijd. Het was zijn vrouw die hem aanmoedigde om het te laten hangen, stellende dat als het dan toch het onderwerp van een schandaal moest zijn, het maar beter voor een totale esthetische revolutie kon zijn. Het doek wordt vandaag beschouwd als het "Sacre du Printemps" van de moderne schilderkunst.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke belangrijke structurele functie geeft Matisse, naast het chromatische schandaal, aan de groene lijn die het gezicht van Amélie doorkruist?
Ontdekken
