De dans

De stilistische analyse van *De Dans* onthult het streven van Matisse om de expressie te vereenvoudigen tot een archetype. In opdracht van de Russische verzamelaar Sergei Shchukin voor zijn paleis in Moskou, ontstond het werk in een context van radicale breuk met het academische naturalisme. Matisse gebruikt de "fauvistische" stijl niet om een optische realiteit te beschrijven, maar om pure emotie te vertalen. De keuze voor slechts drie kleuren — rood voor het vlees, blauw voor de kosmos en groen voor de aarde — reduceert de wereld tot haar elementaire bestanddelen. Deze economie van middelen is een zoektocht naar het absolute waarbij kleur de structuur van de ruimte wordt. De mythologische en historische context put uit de bronnen van de Oudheid en het primitivisme. Matisse liet zich inspireren door de dorpsdansen in Collioure, maar transcendeerde deze om antieke baccanalen en de Gouden Eeuw op te roepen. Er is een directe resonantie met de mythe van Dionysos, de god van de roes en de collectieve extase. De lichamen hebben geen individuele kenmerken; het zijn levenskrachten, generieke entiteiten die de oerverbinding tussen mens en natuur vieren. De psychologie van het werk is die van zelfverlies: de dansers verliezen hun individualiteit in het ritme van de groep. De techniek van Matisse berust op een buitengewoon soepele lijnvoering, waarbij de contour gedicteerd lijkt door de beweging van de lichamen zelf. De verf is aangebracht in grote vlakke vlakken (aplats), zonder modellering of clair-obscur, waardoor elke traditionele diepte wordt opgeheven. Deze radicale vlakheid schokte de tijdgenoten in 1910, maar bevrijdde het doek van de rol van venster op de wereld om er een autonoom decoratief en expressief oppervlak van te maken. De kunstenaar probeert het "essentiële" te bereiken door overbodige details te elimineren. Ten slotte moet het werk begrepen worden als een uitdaging aan de verticaliteit. Matisse destabiliseert de horizon: het groen van de gebogen heuvel lijkt een deel van een roterende aardbol te zijn. Dit gevoel van voortdurende beweging wordt versterkt door de vibrerende intensiteit van de complementaire kleuren. Het rood lijkt naar de kijker toe te komen terwijl het blauw wijkt, waardoor een ruimtelijke ademhaling ontstaat die het doek zijn monumentaliteit geeft. Het is een visuele meditatie over broederschap.