Renaissance1475
Aanbidding door de Koningen
Sandro Botticelli
Het oog van de conservator
"In opdracht van Gaspare di Zanobi del Lama voor zijn kapel in de Santa Maria Novella, onderscheidt het werk zich door de gedurfde opname van hedendaagse portretten en een iconisch zelfportret van de kunstenaar."
Dit meesterwerk van Botticelli is een waar politiek en artistiek manifest, waarin de macht van de de' Medici wordt uitgebeeld in de gedaante van de drie koningen, terwijl de schilder zijn eigen sociale status bevestigt.
Analyse
Deze "Aanbidding door de Koningen" vertegenwoordigt een belangrijk keerpunt in de Florentijnse Renaissance, waarin het sacrale dient als toneel voor profane verheerlijking. Botticelli verandert een bijbelse episode in een bijeenkomst van het hof van de' Medici. In het midden, onder een antieke ruïnestructuur die het einde van de heidense wereld en de komst van het christendom symboliseert, ontvangen de Maagd en het Kind de hulde van de wijzen. Deze laatsten zijn geen anonieme figuren: Cosimo de Oude, stichter van de dynastie, knielt aan de voeten van Christus, terwijl zijn zonen Piero de Jichtige en Giovanni de' Medici de twee andere koningen uitbeelden.
Theologische analyse maakt hier plaats voor een demonstratie van politieke loyaliteit. Door de de' Medici in de rol van de wijzen uit het oosten te plaatsen, legitimeert Botticelli hun macht door een stilzwijgende goddelijke goedkeuring. Het landschap op de achtergrond, gekenmerkt door imposante Romeinse ruïnes, roept de theorie van de "Renovatio Romae" op, die de humanisten uit die tijd na aan het hart lag. Het gaat erom te laten zien dat Florence het nieuwe Rome is en dat de de' Medici de hoeders zijn van dit herontdekte klassieke erfgoed.
De aanwezigheid van Gaspare del Lama, de opdrachtgever, is subtiel maar essentieel. Als financieel makelaar verbonden aan de de' Medici, gebruikte hij dit schilderij om zijn sociaal imago te zuiveren, dat besmeurd was door beschuldigingen van verduistering. Door zichzelf te laten schilderen te midden van deze prestigieuze menigte (hij is de oudere man met wit haar die de toeschouwer rechts aankijkt), bevestigt hij publiekelijk zijn lidmaatschap van de binnenste cirkel van de Florentijnse macht. De schilder stelt niet alleen gezichten voor; hij schildert een complex netwerk van invloed.
Het werk illustreert ook Botticelli's meesterschap in de psychologie van de menigte. In tegenstelling tot statische middeleeuwse aanbiddingen, discussiëren, ondervragen en observeren de personages hier elkaar. Deze levendigheid weerspiegelt de intellectuele bruis van de Platonische Academie van Florence. Elke groep figuren lijkt verwikkeld in een zoektocht naar de waarheid, wat de zoektocht van de wijzen weerspiegelt, maar getransponeerd naar de filosofische context van het Quattrocento waar rede en geloof proberen samen te gaan.
Het beroemdste geheim van dit schilderij is het zelfportret van Botticelli. Aan de uiterste rechterkant fixeert een man, gehuld in een geeloranje mantel, intens de toeschouwer. Dit is een van de weinige keren dat de kunstenaar zichzelf zo weergeeft en zijn identiteit niet langer als een eenvoudige ambachtsman bevestigt, maar als een intellectueel die zich bewust is van zijn talent. Zijn trotse blik en zijn positie buiten de centrale devotie getuigen van een revolutionair zelfbewustzijn voor het jaar 1475.
Een ander geheim ligt in de precieze identificatie van de de' Medici, van wie sommigen al waren overleden op het moment van voltooiing. Cosimo de Oude, die elf jaar eerder stierf, is afgebeeld als de wijsgeer die het dichtst bij Christus staat, een uitzonderlijke postume eer. Naast hem herkennen we Lorenzo de Grote, jong en peinzend links, en zijn broer Giuliano, wiens nonchalante en elegante houding contrasteert met de omringende vurigheid. Het schilderij is in feite een politieke herdenkings- "sacra conversazione".
De opdrachtgever, Gaspare del Lama, verborg een boodschap van persoonlijke verlossing in het werk. Als voormalig geldwisselaar was hij veroordeeld voor corruptie. De kapel die hij financierde en dit schilderij waren een wanhopige poging om zijn eeuwige redding te "betalen" en zijn aardse eer te herstellen. Het feit dat Botticelli Del Lama zo plaatste dat hij met zijn vinger naar de de' Medici wijst, toont aan dat de opdrachtgever gezien wilde worden als degene die deze ontmoeting tussen het goddelijke en de heersende dynastie mogelijk maakte.
Ten slotte betreft een vaak genegeerd technisch detail de ruïnes. Infraroodanalyses hebben aangetoond dat Botticelli aanvankelijk een veel eenvoudigere stal had gepland. De uiteindelijke keuze voor massieve klassieke structuren is niet alleen esthetisch: het verbergt een verwijzing naar middeleeuwse profetieën die beweerden dat de Tempel van de Vrede in Rome zou instorten bij de geboorte van Christus. Door deze verplaatste steenblokken te schilderen, verankert Botticelli de gebeurtenis in een spectaculaire historische en architecturale dimensie.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke historische figuur is, buiten het bijbelse onderwerp, afgebeeld als de oudste wijsgeer die knielt voor het kind Jezus?
Ontdekken
