De dood van Chatterton

De Dood van Chatterton van Henry Wallis, gepresenteerd aan de Royal Academy in 1856, vormt een meesterlijke studie van het literaire martelaarschap. Het onderwerp, Thomas Chatterton, was een wonderkind-dichter uit de 18e eeuw die op zeventienjarige leeftijd zelfmoord pleegde door arseen te drinken, nadat hij van vervalsing was beschuldigd voor zijn gedichten geschreven onder het middeleeuwse pseudoniem Thomas Rowley. Wallis sluit hier aan bij de prerafaëlitische esthetiek door een bijna maniakale aandacht voor detail en een treffende kleurwaarheid. De historische context is die van victoriaans Engeland in de industriële revolutie. Technisch gezien gebruikt Wallis de prerafaëlitische methode om op een nog natte witte grond te schilderen, wat de kleuren een bijna glas-in-loodachtige lichtheid geeft. Het ochtendlicht dat door het zolderraam naar binnen valt, is niet louter een verlichtingsgreep; het symboliseert de dageraad van een roem die de dichter tijdens zijn leven nooit zou kennen. De behandeling van texturen, van het ruwe hout van de vloer tot de gekreukelde vouwen van de verscheurde manuscripten, getuigt van een strikte naturalistische observatie. De psychologie van het werk ligt in dit gewelddadige contrast tussen de jeugd van het lichaam en de starheid van de dood. De diepe analyse onthult dat Wallis niet louter een historisch feit illustreert; hij construeert een mythe. De dichter wordt afgebeeld als een seculiere Christusfiguur, een martelaar voor de schoonheid. De keuze voor paars satijn voor de kleding, hoewel historisch onwaarschijnlijk voor een behoeftige dichter, dient een symbolisch doel: het roept de adel van geest van de jonge man op tegenover zijn materiële armoede. Het lege arseenflesje op de grond en de verscheurde papieren zijn de enige aanwijzingen voor het fatale gebaar, waardoor de plaats delict verandert in een vurige kapel van de poëzie. Ten slotte wordt de mythologische context van het "geofferde genie" hier ten top gedreven. De in de verte zichtbare stad Londen vertegenwoordigt de koude en verre buitenwereld die Chatterton afwees. De bloempot op de vensterbank met de vallende bloemblaadjes fungeert als een traditionele vanitas, herinnerend aan de kortstondigheid van het leven. Wallis slaagt erin de dood mooi te maken zonder het verdriet te verbergen, en creëert zo een beeld dat voor generaties het archetype van de romantische dichter definieerde: jong, mooi, onbegrepen en eeuwig.