Romantiek1856
De dood van Chatterton
Henry Wallis
Het oog van de conservator
"De dichter ligt op een smal bed in een Londense zolderkamer, zijn lijkbleke silhouet contrasteert met zijn rode haar en paarse satijnen broek. Door het raam is de koepel van St Paul's zichtbaar."
Dit werk van Henry Wallis, een icoon van de victoriaanse romantiek en de Prerafaëlitische Broederschap, verstatelijkt de zelfmoord van de "wonderbare jongen" Thomas Chatterton.
Analyse
De Dood van Chatterton van Henry Wallis, gepresenteerd aan de Royal Academy in 1856, vormt een meesterlijke studie van het literaire martelaarschap. Het onderwerp, Thomas Chatterton, was een wonderkind-dichter uit de 18e eeuw die op zeventienjarige leeftijd zelfmoord pleegde door arseen te drinken, nadat hij van vervalsing was beschuldigd voor zijn gedichten geschreven onder het middeleeuwse pseudoniem Thomas Rowley. Wallis sluit hier aan bij de prerafaëlitische esthetiek door een bijna maniakale aandacht voor detail en een treffende kleurwaarheid. De historische context is die van victoriaans Engeland in de industriële revolutie.
Technisch gezien gebruikt Wallis de prerafaëlitische methode om op een nog natte witte grond te schilderen, wat de kleuren een bijna glas-in-loodachtige lichtheid geeft. Het ochtendlicht dat door het zolderraam naar binnen valt, is niet louter een verlichtingsgreep; het symboliseert de dageraad van een roem die de dichter tijdens zijn leven nooit zou kennen. De behandeling van texturen, van het ruwe hout van de vloer tot de gekreukelde vouwen van de verscheurde manuscripten, getuigt van een strikte naturalistische observatie. De psychologie van het werk ligt in dit gewelddadige contrast tussen de jeugd van het lichaam en de starheid van de dood.
De diepe analyse onthult dat Wallis niet louter een historisch feit illustreert; hij construeert een mythe. De dichter wordt afgebeeld als een seculiere Christusfiguur, een martelaar voor de schoonheid. De keuze voor paars satijn voor de kleding, hoewel historisch onwaarschijnlijk voor een behoeftige dichter, dient een symbolisch doel: het roept de adel van geest van de jonge man op tegenover zijn materiële armoede. Het lege arseenflesje op de grond en de verscheurde papieren zijn de enige aanwijzingen voor het fatale gebaar, waardoor de plaats delict verandert in een vurige kapel van de poëzie.
Ten slotte wordt de mythologische context van het "geofferde genie" hier ten top gedreven. De in de verte zichtbare stad Londen vertegenwoordigt de koude en verre buitenwereld die Chatterton afwees. De bloempot op de vensterbank met de vallende bloemblaadjes fungeert als een traditionele vanitas, herinnerend aan de kortstondigheid van het leven. Wallis slaagt erin de dood mooi te maken zonder het verdriet te verbergen, en creëert zo een beeld dat voor generaties het archetype van de romantische dichter definieerde: jong, mooi, onbegrepen en eeuwig.
Een van de beroemdste geheimen van dit schilderij is de identiteit van het model: de jonge schrijver George Meredith. De ironie van de geschiedenis wil dat Henry Wallis kort na het voltooien van het schilderij er vandoor ging met de vrouw van Meredith, wat een groot schandaal veroorzaakte in de victoriaanse samenleving. Recente röntgenanalyses hebben onthuld dat Wallis extreme zorg besteedde aan het uitzicht op Londen door het raam, waarbij hij een telescoop gebruikte om ervoor te zorgen dat het silhouet van St Paul's perfect nauwkeurig was.
Een ander geheim ligt in de kleurkeuze. Het flamboyante rood van Merediths haar (en dus Chattertons in het werk) werd een visueel kenmerk van de beweging, hoewel de echte Chatterton niet noodzakelijkerwijs deze haarkleur had. Onderzoekers hebben ook opgemerkt dat Wallis de werkelijke plaats van de zelfmoord bezocht om de sfeer op te snuiven, hoewel het gebouw sinds 1770 was veranderd. De precisie van het arseenflesje is zo groot dat toxicologen het type glas konden identificeren dat destijds werd gebruikt, wat het documentaire realisme van deze theatrale enscenering versterkt.
Het schilderij bevat ook verborgen boodschappen in de verscheurde papieren. Hoewel de fragmenten willekeurig lijken, suggereren sommige critici dat Wallis aanwijzingen opnam voor zijn eigen artistieke filosofie. Er blijft een mysterie rond de verwelkte roos: sommigen zien er een verwijzing in naar een verloren romance van de dichter, anderen een metafoor voor de middeleeuwse poëzie die Chatterton probeerde te doen herleven. De conserveringskwaliteit van het werk is uitzonderlijk dankzij het gebruik van stabiele pigmenten.
Ten slotte vertelt een weinig bekende anekdote dat toen het schilderij werd tentoongesteld, het zo realistisch was dat een dame flauwgevallen zou zijn omdat ze dacht een echt lijk te zien. Deze reactie benadrukt de psychologische impact van het werk in zijn tijd. Het schilderij werd gelegateerd aan de Tate Gallery, maar er bestaat een kleinere replica gemaakt door Wallis zelf, wat het onmiddellijke en blijvende succes van deze iconografie bewijst. Het werk blijft een getuigenis van de victoriaanse fascinatie voor de dood en postume verheerlijking.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat zijn de stukjes papier die op de grond liggen naast het lichaam van de dichter?
Ontdekken
