De dood van Sardanapalus

De dood van Sardanapalus, gepresenteerd op de Salon van 1827, vormt de radicale geboorteakte van de schilderkunstige romantiek. Delacroix liet zich inspireren door het gedicht van Lord Byron, maar nam er afstand van door een overmaat aan geweld en erotiek. Het verhaal dompelt ons onder in de val van Nineve: koning Sardanapalus, belegerd door opstandelingen en de vernedering van gevangenname weigerend, beveelt de vernietiging van alles wat hem plezier heeft gegeven. Het is niet alleen een zelfmoord; het is een esthetische holocaust waarbij de vorst zich opwerpt als regisseur van zijn eigen einde, en zijn paleis transformeert in een immense brandstapel. Op stilistisch vlak breekt Delacroix definitief met de neoclassicistische helderheid van de school van David. Hier wijkt de lijn voor kleur en de vibrerende toets. Het alomtegenwoordige rood is niet louter een kleur, maar een drager van pure emotie, symbool voor zowel vergoten bloed, vernietigende passie als louterend vuur. De behandeling van het vlees, tussen de bleekheid van de slachtoffers en de robuustheid van de beulsknechten, getuigt van een grondige studie van Rubens, maar met een specifiek romantische wreedheid. Het werk schokte tijdgenoten door het ontbreken van een duidelijke morele boodschap, waarbij de voorkeur werd gegeven aan visuele shock en mateloosheid. De mythologische en historische context is die van een gedroomd en gefantaseerd Oosten, typerend voor het oriëntalisme van de 19e eeuw. Sardanapalus is de ultieme antiheld: laks, wreed, maar met een tragische waardigheid in zijn weigering van de reële wereld. Het schilderij legt het moment vast waarop de orde in chaos vervalt. Elk detail, van de verspreide juwelen tot de zijden stoffen, vertelt over het einde van een gouden tijdperk. Delacroix gebruikt deze antieke tragedie om de "mal de vivre" van zijn eigen generatie uit te drukken, die zich na het napoleontische epos geconfronteerd zag met een existentiële leegte die alleen door de intensiteit van de kunst gevuld kon worden. Technisch gezien is het werk een revolutie. Delacroix hanteert overlappende glacis en toetsen pure verf die een bijna ondraaglijke schittering onder het licht creëren. De psychologie van het werk schuilt in het contrast tussen de convulsieve onrust van de lichamen aan de rand en de olympische, bijna verveelde kalmte van de koning in het midden. Deze soevereine onthechtheid tegenover de absolute gruwel definieert het tragische "dandysme" van Sardanapalus. De toeschouwer wordt meegesleurd in deze vortex van geweld, onmachtig om zijn blik af te wenden van deze convulsieve schoonheid die de omwentelingen van de moderne schilderkunst reeds aankondigt.