Renaissance1519
De opwekking van Lazarus
Caravaggio
Het oog van de conservator
"Christus beveelt Lazarus, wiens lichaam een heroïsche musculatuur bezit, uit het graf te komen, omringd door een menigte gegrepen door verbijstering en devotie."
Dit monumentale werk vertegenwoordigt de ultieme versmelting van Venetiaans coloriet en de tekenkunst van Michelangelo, ontworpen om Rafaël te overtreffen in een ongekende artistieke competitie.
Analyse
Geschilderd tussen 1517 en 1519, is "De Opwekking van Lazarus" het resultaat van een opdracht van kardinaal Giulio de' Medici voor de kathedraal van Narbonne. De historische context is die van een verhevigde rivaliteit binnen het pauselijke hof van Leo X. Sebastiano del Piombo, een beschermeling van Michelangelo, kreeg de taak om dit paneel te maken om direct te concurreren met Rafaëls "Transfiguratie". Dit werk belichaamt dus een belangrijke politieke en esthetische inzet van de Renaissance: bewijzen dat de alliantie van Venetiaanse kleur en Romeinse plastische kracht het genie uit Urbino kon onttronen.
De narratieve context steunt op het Evangelie volgens Johannes (11:1-44). Christus wekt Lazarus, de broer van Martha en Maria, op na vier dagen dood te zijn geweest. In deze interpretatie benadrukt Sebastiano de fysieke dimensie van het wonder. We zien Lazarus die zich bevrijdt van zijn windselen, een man die weer tot leven is gewekt maar nog de sporen draagt van de doodse lethargie. De christelijke mythe wordt hier behandeld met een nieuwe dramatische intensiteit, waarbij het heilige zich manifesteert door een bijna sculpturale lichamelijke kracht, rechtstreeks geërfd van de invloed van Buonarroti op Sebastiano.
Technisch gezien is het werk een hoogstandje van chromatisch beheer. Sebastiano, opgeleid in Venetië, gebruikt diepe glacis en rijke tonen om de ruimte te verzadigen. De figuur van Christus is van een majestueuze adel, terwijl de vrouwelijke figuren van Maria en Martha een emotionele vloeibaarheid inbrengen. Het gebruik van een houten drager van grote afmetingen maakt een monumentale schaal mogelijk, waarbij lichtcontrasten niet alleen dienen voor het reliëf, maar voor de uitdrukking van het bovennatuurlijke. Het landschap op de achtergrond, van een Venetiaanse zachtheid, contrasteert met de musculaire spanning op de voorgrond.
Psychologisch verkent het doek de diversiteit aan menselijke reacties op het onmogelijke. Sebastiano schildert een scala dat gaat van het vurige geloof van de zussen van Lazarus tot de verbijstering van de apostelen en het scepticisme van de Joodse toeschouwers. Lazarus zelf lijkt een staat van existentiële verwarring door te maken, zijn blik zoekt Christus in een zwijgende herkenning. Het werk bevraagt de grens tussen dood en leven, vlees en geest, en creëert een sfeer van opgeschorte spanning die door zijn emotionele complexiteit al vooruitloopt op het maniërisme.
Een belangrijk geheim van dit werk ligt in de directe betrokkenheid van Michelangelo. Röntgenanalyses en bewaarde voorstudies bevestigen dat Buonarroti Sebastiano voorzag van de precieze schetsen voor de figuur van Lazarus en enkele apostelen. Michelangelo wilde zo Rafaël via een tussenpersoon vernederen. Recente studies hebben aangetoond dat de verbeteringen (pentimenti) van Sebastiano aan de centrale figuur bedoeld waren om de torsie van het lichaam te accentueren – een typisch michelangelesk element genaamd "figura serpentinata" – om de opwekking meer kracht bij te zetten.
Een ander mysterie betreft de spectaculaire restauratie in de 19e eeuw, toen het werk van zijn oorspronkelijke houten paneel op canvas werd overgebracht om het tegen verrotting te beschermen. Dit riskante proces onthulde tot dan toe onzichtbare details van de picturale laag, met name de fijnheid van de atmosferische details in de lucht. Historici hebben ook opgemerkt dat Sebastiano bewust duurdere pigmenten gebruikte, zoals natuurlijk ultramarijn, om ervoor te zorgen dat zijn doek het licht beter zou vangen dan dat van Rafaël, spelend op materiële schittering om te winnen.
Het werk bevat ook subtiele politieke verwijzingen naar de familie Medici. De keuze van het onderwerp is niet alleen religieus; het symboliseert de wedergeboorte en legitimiteit van de Medici-lijn na hun terugkeer aan de macht. Sommige gezichten in de menigte zouden portretten zijn van persoonlijkheden uit die tijd, waardoor deze bijbelse scène een spiegel wordt van het 16e-eeuwse Romeinse hof. De stille dialoog tussen de handen van Christus en Lazarus is een bijna directe, zij het opnieuw uitgevonden, citering van de Schepping van Adam op het plafond van de Sixtijnse Kapel.
Ten slotte heeft een recente wetenschappelijke analyse sporen van vingerafdrukken ontdekt in de natte verf aan de randen van het canvas, wat suggereert dat Sebastiano de materie met zijn handen bewerkte om kleurovergangen te verzachten, een Venetiaanse techniek genaamd "sfregazzi". Dit bewijst dat ondanks de massale invloed van het Romeinse ontwerp, de ziel van het werk diep geworteld blijft in de zintuiglijkheid van Venetië. Het schilderij, nu een juweel van de National Gallery in Londen, draagt zo de fysieke sporen van zijn maker en zijn illustere mentor.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk gebaar van Jezus doet denken aan de schepping van Adam door Michelangelo?
Ontdekken
