Realisme1908
De Kus
Gustav Klimt
Het oog van de conservator
"Een paar verstrengeld op een bloemrijke afgrond, gekleed in gouden gewaden met geometrische motieven die mannelijke en vrouwelijke principes symboliseren, onder een hemelse goudregen."
Het hoogtepunt van Klimts "Gouden Periode", dit monumentale werk versmelt erotiek, spiritualiteit en Byzantijnse ornamentiek om vleselijke liefde te verheffen tot een tijdloos heilig icoon.
Analyse
Gecreëerd tussen 1907 en 1908, ontstond "De Kus" tijdens een periode van crisis en vernieuwing voor Gustav Klimt, na het schandaal rond zijn faculteitsschilderijen. Het werk vertegenwoordigt het zenit van de Wiener Secession, een beweging die de ketenen van het academicisme wilde doorbreken om een "Totaalkunstwerk" (Gesamtkunstwerk) te creëren. Klimts stijl is hier een meesterlijke synthese van het fin-de-siècle symbolisme en pure ornamentiek. De gouden achtergrond, geïnspireerd door de mozaïeken van Ravenna die de kunstenaar in 1903 bezocht, de-historiseert de scène en plaatst de geliefden in een heilige niet-plaats, een gouden eeuwigheid ver van de kwellingen van het moderne Wenen.
Op mythologisch en historisch niveau vertelt het schilderij geen specifiek mysterie, maar creëert het zijn eigen mythologie van absolute eenwording. Men ziet er vaak een herinterpretatie in van het verhaal van Apollo en Daphne, maar waar Daphne in een laurierboom verandert om aan de god te ontsnappen, is de metamorfose hier fuserend: de geliefden versmelten in een beschermende gouden huls. De verklaring van het verhaal ligt in de verzoening van tegenstellingen. De man, met donkere rechthoekige vormen, vertegenwoordigt kracht, structuur en het fallische principe; de vrouw, met ronde en florale vormen, vertegenwoordigt vloeibaarheid, intuïtie en vruchtbaarheid. Ze zijn niet langer twee individuen, maar één kosmogonische entiteit.
Klimts techniek is van een zeldzame complexiteit, waarbij olieverf wordt gemengd met lagen goud- en zilverblad. De kunstenaar gebruikt impasto om reliëf te geven aan de ornamentele patronen, waardoor een textuur ontstaat die fysiek reageert op licht. Deze benadering transformeert het oppervlak van het canvas in een kostbaar, bijna liturgisch object. Het contrast tussen het etherische realisme van de gezichten en handen en de geometrische abstractie van de kleding creëert een visuele spanning die de kijker boeit. Klimt behandelt het vlees met een delicatesse die scherp contrasteert met de metalen rigiditeit van de versieringen.
Psychologisch verkent het werk de totale overgave en kwetsbaarheid binnen de omhelzing. De positie van de vrouw, met gesloten ogen en een gebogen lichaam, suggereert een staat van extase of trance, terwijl de man, wiens gezicht voor ons verborgen is, een beschermende maar bijna invasieve toewijding belichaamt. De bloemrijke afgrond waarop zij staan, herinnert eraan dat liefde een precaire staat is, een eiland van schoonheid zwevend boven de afgrond van het bestaan. Het is een psychologie van fusie waarin het ego vervaagt ten gunste van een transcendente ervaring, een esthetisch antwoord op de angst voor de menselijke eindigheid.
Een van de best bewaarde geheimen van het schilderij is de identiteit van de modellen. Hoewel de traditie hen identificeert als Klimt zelf en zijn levenslange metgezellin Emilie Flöge, bestaat er geen formeel bewijs. Recente studies suggereren dat de vrouw "Red Hilda" zou kunnen zijn, een van de favoriete modellen van de kunstenaar in die tijd. Een ander mysterie ligt in de patronen: microscopische analyses hebben onthuld dat Klimt verschillende zuiverheden van goud gebruikte om variaties in reflectie te creëren, variërend van citroengeel tot koper, waardoor ruimtelijke diepte wordt gesimuleerd binnen de twee-dimensionaliteit van het goud.
Wetenschappelijk gezien bracht de restauratie van het werk het gebruik van platina aan het licht in bepaalde gebieden om de schittering van het goud te koelen, een ongekende luxe zelfs voor Klimt. Bovendien onthullen schetsen onder de goudlagen dat de kanteling van het hoofd van de vrouw meerdere keren werd gewijzigd om die precieze hoek van overgave te bereiken. Een minder bekend geheim is de invloed van Japanse kunst (Japonisme) in de verticaliteit van de compositie en de afwezigheid van traditioneel perspectief, een gedurfde keuze die Klimt positioneert als een voorloper van de moderne abstractie.
Het werk werd door de Oostenrijkse regering gekocht nog voordat het af was, voor de toen kolossale som van 25.000 kronen, wat Klimt redde van financiële isolatie na zijn eerdere mislukkingen. Dit schilderij werd, ondanks zichzelf, een Oostenrijkse "Mona Lisa". Recente röntgenfoto's hebben echter aangetoond dat Klimt aanvankelijk veel explicietere patronen op de kleding had gepland, die hij uiteindelijk bedekte met de huidige geometrische vormen om het werk zijn universele en heilige dimensie te geven. De kus is dus evenzeer een daad van verhulling als van openbaring.
Ten slotte onthulde de chemische analyse van de bindmiddelen dat Klimt een ongebruikelijke proportie vette oliën en harsen gebruikte, wat verklaart waarom zijn schilderijen ondanks de eeuwen die matte gloed behouden. Een historische anekdote vertelt dat kunstcritici uit die tijd urenlang voor dit doek bleven staan en beweerden dat Klimt de enige schilder was die in staat was "de lucht die we inademen" in een droomtoestand weer te geven. Het mysterie blijft rond de exacte identiteit van de modellen, hoewel ze hier getransformeerd zijn tot tijdloze archetypen van de menselijke conditie.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat onderscheidt de patronen op de kleding van de man van die van de vrouw?
Ontdekken
