Postimpressionisme1889
Le Chahut
Georges Seurat
Het oog van de conservator
"Het werk markeert de overgang van het vastleggen van de natuur naar de constructie van een wetenschappelijke esthetiek. Seurat gebruikt het divisionisme voor kleurfragmentatie."
Als apotheose van het neo-impressionisme transformeert dit werk de drukte van een cabaret in een wiskundig raster van licht en beweging. Seurat past zijn theorieën toe.
Analyse
Le Chahut vertegenwoordigt het theoretische hoogtepunt van het neo-impressionisme, een beweging die Seurat oprichtte om de schilderkunst tot de rang van wetenschap te verheffen. In tegenstelling tot het impressionisme, dat berust op vluchtigheid en intuïtie, steunt Seurat op de werken van Eugène Chevreul over de wet van het simultaan contrast van kleuren. Elke kleurstip is niet toevallig gekozen, maar vanwege het vermogen om intens te trillen met zijn buren, waardoor een lichtkracht ontstaat die het mengen van pigmenten op een palet nooit zou kunnen bereiken.
De kunstenaar integreert hier de onderzoeken van Charles Henry naar wetenschappelijke esthetiek. Volgens Henry bezitten lijnen en kleuren een intrinsieke psychologische kracht: de "dynamogenieën". Opgaande richtingen naar rechts worden ervaren als vrolijk en stimulerend. Seurat verzadigt daarom zijn doek met stijgende diagonalen om fysiek een gevoel van opgetogenheid bij de toeschouwer teweeg te brengen en het schilderij te transformeren in een instrument voor zintuiglijke manipulatie.
Thematisch verkent het werk de wereld van de Montmartre-cabarets aan het eind van de 19e eeuw. De "Chahut" was een dans die destijds als losbandig en acrobatisch werd beschouwd, een voorloper van de French Cancan. Seurat schildert de dans niet zoals hij is, maar zoals hij wordt waargenomen door het prisma van de industriële moderniteit: lichamen worden automaten, glimlachen zijn bevroren en gasverlichting uniformiseert de tinten in een elektrische atmosfeer.
Dit doek markeert een breuk met het naturalisme. Seurat probeert niet langer de wereld na te bootsen, maar deze te reconstrueren volgens wiskundige wetten. Deze benadering loopt vooruit op de abstracte stromingen van de 20e eeuw door te laten zien dat de geometrische organisatie van het picturale oppervlak belangrijker is dan het onderwerp zelf. Het is een viering van orde in het hart van de schijnbare wanorde van het Parijse feest.
Ten slotte is het werk een subtiele kritiek op de commercialisering van plezier. Door de danseressen tot abstractie te styleren, onderstreept Seurat het repetitieve en mechanische karakter van massa-entertainment. De weergegeven vreugde is niet spontaan, het is een strikt georkestreerd product, net zoals de pointillistische techniek zelf een bijna industriële methode van picturale productie is.
Een van de meest fascinerende geheimen ligt in de figuur van de toeschouwer in de rechterbovenhoek. Bijgenaamd de "wellustige toeschouwer", is zijn blik met liederlijke intensiteit gericht op de benen van de danseressen. Seurat integreert hier een kritiek op het geïnstitutionaliseerde mannelijke voyeurisme in cabarets, waardoor de toeschouwer van het schilderij medeplichtig wordt aan deze schunnige observatie.
De lijst van het werk vormt een revolutionair technisch geheim. Seurat schilderde een rand rechtstreeks op het doek, bestaande uit stippen van kleuren die strikt complementair zijn aan die van de aangrenzende scène. Deze uitvinding was bedoeld om de lichtkracht van het schilderij te beschermen tegen de invloed van traditionele gouden of witte lijsten die, naar zijn mening, de optische trilling van de schilderkunst "doodden".
Een iconografisch geheim verbergt zich in de snorren van de mannelijke personages en de lippen van de danseressen. Alle zijn systematisch naar boven gericht volgens een precieze hoek. Dit is geen willekeurige esthetische keuze, maar een letterlijke toepassing van de diagrammen van Charles Henry die bewijzen dat de hoek van 45 graden naar boven de geometrische handtekening van absolute vrolijkheid is.
De contrabas op de voorgrond verbergt een satirische bedoeling. De gebogen vorm en de fallische positie imiteren opzettelijk de curven van de benen van de danseressen en de ruches van hun onderrokken. Seurat creëert zo een komische parallel tussen het levenloze instrument en menselijke lichamen, suggererend dat in dit universum alles wordt gereduceerd tot een object van ritme en consumptie.
Ten scalp bevat het werk een geheim dat verband houdt met de sociale ontvangst ervan. De Chahut-dans werd destijds gecontroleerd door de "zedenpolitie" omdat hij werd beschouwd als een aanslag op de goede zeden. Door deze schandalige dans te bevriezen in een bijna hiëratische en heilige structuur via het pointillisme, veroorzaakte Seurat een morele kortsluiting bij de burgerlijke critici, die de vulgariteit van het onderwerp niet konden rijmen met de adel van de uitvoering.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welk concept uit de esthetische theorieën van Charles Henry gebruikt Seurat in "Le Chahut" om een gevoel van vreugde bij de toeschouwer op te wekken?
Ontdekken
