Romantiek1838
Het dappere oorlogsschip Temeraire
J.M.W. Turner
Het oog van de conservator
"Het contrast tussen het spookachtige, witte en majestueuze silhouet van het oude lijnschip en de kleine, donkere sleepboot die dikke rook uitspuwt, symboliseert de overgang van de ene wereld naar de andere. Turner gebruikt een flamboyante zonsondergang om deze symbolische dood te verheerlijken."
De Temeraire, held van Trafalgar, wordt door een kleine zwarte stoomboot naar zijn sloop gesleept. Turner creëert hier een krachtige elegie over het einde van het zeiltijdperk en de onverbiddelijke opkomst van het industriële tijdperk.
Analyse
Dit werk is veel meer dan een maritiem schilderij; het is een metafysische meditatie over tijd en vooruitgang. De HMS Temeraire, een schip van de tweede rang dat in 1805 een beslissende rol speelde naast Nelson bij Trafalgar, wordt hier afgebeeld als een geest van glorie. Zijn lot is om als brandhout te eindigen, voortgetrokken door een stoommachine die, hoewel technologisch superieur, de adel mist die inherent is aan grote zeilschepen.
Turner legt het precieze moment vast waarop de mythe de materiële realiteit ontmoet. Het schip is geschilderd met witte en gouden impasto's, waardoor het een bijna immaterieel uiterlijk krijgt, alsof het al tot de geestenwereld behoort. In contrast hiermee wordt de sleepboot behandeld met aardse, donkere en solide tonen, waardoor de scène wordt verankerd in de pragmatische realiteit van de Industriële Revolutie. De bloedrode rookpluim die uit de schoorsteen van de stomer ontsnapt, lijkt de zuiverheid van de lucht te bezoedelen en kondigt een tijdperk van vervuiling en efficiëntie aan.
De zonsondergang is niet alleen een atmosferisch effect waar Turner beroemd om was; het is een metafoor voor het einde van het Britse Rijk zoals dat werd waargenomen in zijn heroïsche gouden eeuw. De zon daalt precies achter het schip naar de horizon, waardoor een parallellisme ontstaat tussen de stervende ster en het vervagende schip. Het is de schemering van een tijdperk waarin menselijke dapperheid en de krachten van de natuur (de wind) de geschiedenis dicteerden.
Het belang van de nationale mythe staat hier centraal. Voor het Britse publiek van 1839 belichaamde de Temeraire patriottische moed. Door het zo te tonen, dwingt Turner zijn tijdgenoten om het verlies van hun eigen verleden onder ogen te zien. Het werk werd met immense emotie ontvangen, gezien als een levendig eerbetoon aan de Britse zeemacht en tegelijkertijd een melancholische acceptatie van verandering.
Ten slotte speelt Turner met de perceptie van stoom. Hoewel de schilder gefascineerd was door technologie (zoals te zien in "Rain, Steam, and Speed"), drukt hij hier een diepe ambivalentie uit. De stomer is de beul van de held, een "kleine zwarte duivel" die een reus naar het slachthuis sleept, waardoor een moment van militaire geschiedenis wordt getransformeerd in een universeel requiem over de menselijke conditie en de veroudering van alle grootsheid.
Het eerste grote geheim van dit canvas ligt in de opzettelijke historische onjuistheid. In werkelijkheid werd de Temeraire niet door één zwarte stomer gesleept, maar door twee sleepboten. Turner koos ervoor om er één te verwijderen om het dramatische en eenzame aspect van de scène te versterken. Nog opvallender is dat het werkelijke schip geen masten meer had toen het voor de sloop werd weggebracht; Turner "herplaatste" ze zodat het publiek het majestueuze silhouet van het oorlogsschip kon herkennen.
Een ander geheim betreft de positie van de sleepboot. In werkelijkheid bevond de sleepboot zich aan de zijkant van het schip voor een betere manoeuvreerbaarheid, niet ervoor. Turner plaatste hem aan de kop om een dynamiek van "verrader" of "gids naar de hel" te creëren, waarbij de onderwerping van de oude reus aan de kleine machine werd benadrukt. Deze ruimtelijke manipulatie transformeert een eenvoudig maritiem nieuwsbericht in een theatrale en symbolische enscenering.
Het kleurenpalet verbergt ook een politieke bedoeling. Het rood en oranje van de lucht is niet alleen esthetisch. Turner gebruikte voor die tijd extreem dure en nieuwe pigmenten om een verzadiging te creëren die de critici schokte. Sommige tijdgenoten zagen er een kritiek in op de beginnende industriële vervuiling, omdat koolstofdeeltjes in de lucht de lichtbreking tijdens Londense zonsondergangen werkelijk veranderden.
Een intiemer geheim verbindt Turner met dit werk: hij weigerde categorisch het te verkopen. Hij noemde het zijn "lieveling" (darling) en beschouwde het als zijn absolute meesterwerk. Ondanks astronomische biedingen van particuliere verzamelaars stond hij erop dat het na zijn dood aan de Britse natie zou worden nagelaten, uit vrees dat een particuliere koper dit beeld van nationale glorie voor het publiek verborgen zou houden.
Ten slotte heeft moderne chemische analyse onthuld dat Turner gelaagde "glacis" gebruikte om de Temeraire dat spookachtige uiterlijk te geven. Het schip heeft vrijwel geen gedefinieerde contourlijnen; het bestaat uit puur licht. Deze technische keuze was revolutionair en liep enkele decennia vooruit op het impressionisme door de lichtsensatie prioriteit te geven boven de architecturale precisie van het schip.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat symboliseert het contrast tussen het grote witte schip en de kleine zwarte sleepboot voornamelijk?
Ontdekken
