De droom van koningin Katherine

Dit werk illustreert een specifieke scène uit het vierde bedrijf van William Shakespeares stuk "Henry VIII". Catharina van Aragon, de verstoten eerste vrouw van de koning, ligt op sterven. In haar slaap wordt ze bezocht door een hemels visioen van geesten die haar een lauwerkrans brengen, symbool voor haar onwankelbare deugd en haar toekomstige eeuwige vrede. Fuseli, meester van de "Zwarte Romantiek", verwijdert zich van de theatrale conventies van zijn tijd om in pure droombeelden te duiken. Hij schildert niet het decor van een kamer, maar de oneindige ruimte van de geest, waar de grens tussen leven en dood vervaagt ten gunste van het sublieme. Iconografische analyse onthult een Catharina die is afgebeeld in een houding van totale overgave, contrasterend met de starheid van de figuren om haar heen. De geesten die boven haar zweven zijn geen traditionele engelen, maar gracieuze entiteiten beïnvloed door het maniërisme van Michelangelo, die Fuseli boven alles bewonderde. Deze scène is cruciaal om de verschuiving van neoclassicisme naar romantiek te begrijpen: hier zegevieren emotie en innerlijke visie over de feitelijke vertelling. De schilder vangt het precieze moment waarop het tijdelijke het goddelijke ontmoet. Fuseli verkent hier het concept van het "Sublieme", zoals gedefinieerd door Edmund Burke. Angst, grootsheid en het oneindige komen samen in deze grafkamer die is veranderd in een kathedraal van licht. Koningin Catharina straalt, hoewel fysiek verzwakt, een morele kracht uit die de schilder vertaalt door een bijna gloeiende witheid van haar gewaden. Het is een manifest over menselijke waardigheid in het aangezicht van het politieke en echtelijke onrecht van Henry VIII, waardoor Catharina een martelares van de loyaliteit wordt. Het werk past ook in de traditie van de historieschilderkunst, maar met een fantastische toets die eigen is aan de kunstenaar. Fuseli gebruikt het Shakespeareaanse voorwendsel om de mechanismen van de droom en het onbewuste te verkennen, lang voor de uitvinding van de psychoanalyse. Elke zwevende figuur lijkt een emanatie van de gedachten van de koningin, waardoor een visuele choreografie ontstaat die de blik van de toeschouwer van de materiële wereld naar de etherische sferen leidt. Ten slotte is de behandeling van gezichten en handen typisch voor de "Fuseli-stijl": langgerekte gelaatstrekken, extatische uitdrukkingen en gebaren die in de tijd zijn opgeschort. Het licht komt niet van een kaars of een raam, maar lijkt uit de bovennatuurlijke wezens zelf te komen, wat een heftig contrast vormt met de diepe schaduwen onderaan het doek. Dit beheer van het clair-obscur versterkt het theatrale en sacrale aspect van het visioen.