Postimpressionisme1888
Het Talisman
Paul Sérusier
Het oog van de conservator
"Dit "kleurenlandschap" is een les in toegepaste schilderkunst: Gauguin leert Sérusier om de natuur niet te kopiëren, maar zijn sensaties te vertalen via gedurfde, willekeurige kleurvlakken."
Geschilderd op een simpele sigarendoos, is dit werk het onvrijwillige manifest van de Nabis en het breekpunt met het naturalisme. Onder leiding van Gauguin bevrijdt Sérusier de pure kleur, waardoor een Bretons landschap verandert in een vibrerende symbolistische abstractie.
Analyse
Het Talisman ontstond uit een mystieke ontmoeting in het Bois d'Amour in Pont-Aven in oktober 1888. Paul Sérusier, een jonge academische schilder, krijgt een les van Paul Gauguin die zijn visie zal wankelen. "Hoe ziet u die boom?" vraagt Gauguin. "Is hij groen? Zet dan groen op, het mooiste groen van uw palet; en die schaduw, eerder blauw? Wees niet bang om hem zo blauw mogelijk te schilderen." Dit bevel markeert het einde van het atmosferisch perspectief en het begin van de autonomie van het kunstwerk.
De analyse van dit kleine olieverfschilderij op hout onthult een verschuiving naar het symbolisme. Wat een abstractie lijkt te zijn, is in werkelijkheid een zicht op de molen van Kerhouel die weerspiegelt in de Aven. Sérusier verlaat het detail voor de synthese, waarbij hij rauwe emotie en innerlijke visie verkiest boven objectieve weergave. Het schilderij wordt een plat vlak bedekt met kleuren die in een bepaalde volgorde zijn samengesteld – de definitie van moderne kunst die later door Maurice Denis zou worden getheoretiseerd.
De intellectuele context is die van een zoektocht naar een spiritueel "primitivisme". Bij zijn terugkeer naar Parijs presenteert Sérusier deze studie aan zijn kameraden van de Académie Julian als een heilig object, een "talisman". Rond dit werk kristalliseert de groep van de Nabis (Hebreeuws voor proferten), die proberen het heilige opnieuw in de kunst te injecteren via een vereenvoudigde esthetiek, beïnvloed door Japanse kunst en Bretonse volkskunst.
De impact van dit werk is buitenproportioneel in verhouding tot de grootte (27 x 21 cm). Het anticipeert op het fauvisme door zijn chromatische durf en op de abstractie door zijn bijna geometrische structuur. Het herinnert ons eraan dat schilderkunst geen open raam op de wereld is, maar een mentale interpretatie, een constructie van de geest waarbij de natuur slechts een voorwendsel is voor de rangschikking van vormen en tinten.
Ten slotte belichaamt Het Talisman de overgang van het impressionisme, dat het lichtgevende moment vastlegde, naar het post-impressionisme, dat zoekt naar permanente structuur en subjectieve waarheid. Sérusier probeert niet het zonlicht op de bladeren weer te geven, maar het idee van de herfst zelf, het concept van het bos en de vibratie van het water via een palet van vurige gelen en diepe blauwen.
Een van de meest fascinerende geheimen is de drager zelf: een houten plankje van een sigarendoos van het merk "Le Préféré". Het geïmproviseerde karakter van deze studie versterkt het karakter van een spontane "openbaring". Men kan op sommige plaatsen nog de nerf van het hout zien, wat getuigt van de creatieve urgentie en de minachting voor academische conventies die zorgvuldig geprepareerde doeken vereisten.
Het schilderij draagt op de achterzijde een inscriptie die lange tijd het mysterie over de exacte herkomst ervan in stand hield. Sérusier bewaarde het zijn hele leven als een relikwie. Pas na zijn dood werd het werk werkelijk erkend als het startpunt van de Nabi-beweging. De term "Talisman" werd overigens niet onmiddellijk door de kunstenaar gegeven, maar door zijn vrienden die in hem een spirituele en esthetische gids zagen.
Een ander geheim schuilt in het palet: Sérusier gebruikte alleen pure kleuren, rechtstreeks uit de tube, zonder geleerde mengsels. Het was Gauguin die hem tot dit uiterste dreef om zijn reflexen als aan de school opgeleide schilder te breken. Men vertelt dat Sérusier zo in de war was door deze durf dat hij het werk niet aan zijn leraren durfde te laten zien, uit angst om ontslagen te worden wegens waanzin of incompetentie.
Ten slotte bestaat er een historische onzekerheid over de precieze locatie in het Bois d'Amour waar de les plaatsvond. Hoewel de molen identificeerbaar is, is de visie zo synthetisch dat het een mentale plek wordt. Sommige critici suggereren dat Sérusier de kleuren opzettelijk overdreef onder invloed van een soort hypnose uitgeoefend door de overweldigende persoonlijkheid van Gauguin, waardoor het schilderij een bijna mediumistisch werk werd.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Dit werk is beroemd omdat het Maurice Denis inspireerde tot zijn definitie van moderne kunst. Welk radicaal esthetisch principe paste Sérusier hier toe onder leiding van Gauguin?
Ontdekken
