De jonge dames van Avignon

Geschilderd in 1907 in het Bateau-Lavoir, stelt "Les Demoiselles d'Avignon" geen dames van stand voor, maar prostituees uit een bordeel in de Carrer d'Avinyó in Barcelona. De 25-jarige Picasso leverde een werk van totale breuk dat zijn tijdgenoten, waaronder Matisse en Braque, deed huiveren. De historische context is die van een Parijs in volle koloniale koorts, waar de ontdekking van "primitieve" kunst uit Afrika en Oceanië de westerse esthetische zekerheden wankelde. De mythologische analyse van het werk ligt in de dimensie van exorcisme. Picasso schildert geen lustscène, maar een confrontatie met de angst voor seks, ziekte (syfilis) en dood. De figuren rechts, met gezichten vervangen door maskers, belichamen een vorm van wilde heiligheid, een magische bescherming tegen de krachten van het noodlot. De psychologie van het werk wordt gekenmerkt door een ongekende visuele agressiviteit: de kijker is geen passieve voyeur meer, maar de prooi van deze asymmetrische blikken. Technisch verlaat Picasso het clair-obscur en het lineair perspectief. De lichamen zijn gefragmenteerd in hoekige facetten, wat doet denken aan directe houtsculptuur. Het palet is gereduceerd tot oker-, roze- en koude blauwtinten, waardoor een ruimte ontstaat zonder echte diepte. De kunstenaar weigert de traditionele "afwerking", waardoor zones van verf bijna rauw blijven om de scheppingskracht van het gebaar te benadrukken. Ten slotte verkent het werk de relatie tussen tijd en ruimte. Door de gehurkte figuur rechts vanuit twee gelijktijdige hoeken te tonen (rug en profiel), introduceert Picasso de vierde dimensie. Dit is een conceptuele revolutie: het beeld is geen momentopname meer, maar een synthese van de kennis van het object. Deze deconstructie kondigt het analytisch kubisme aan en veranderde het traject van de kunstgeschiedenis voorgoed.