Portret van paus Leo X

Dit monumentale portret van Leo X, geschilderd rond 1518, markeert het hoogtepunt van de ceremoniële portretkunst van de Renaissance. Rafaël breekt met de traditie van geïsoleerde pausportretten en biedt een complexe familiale en politieke enscenering. De paus wordt omringd door zijn neven, de kardinalen Giulio de' Medici en Luigi de' Rossi. Het werk ontstond in een tijd van extreme religieuze spanningen, kort na Luthers stellingen, en dient als een manifest van de macht van de Medici-dynastie. De psychologische analyse is van een treffende diepte. In tegenstelling tot Rafaëls gebruikelijke idealisme, is het gezicht van de paus met een bijna meedogenloos realisme weergegeven: de trekken zijn zwaar en de blik lijkt beladen met een latente onrust. Men herkent de man van cultuur, maar ook de politicus die overweldigd wordt door de crises van zijn tijd. Deze dualiteit tussen de pracht van het ambt en de kwetsbaarheid van het individu vormt de kern van het werk. Technisch gezien bereikt Rafaël een ongekende virtuositeit in de weergave van materialen. De symfonie van roodtinten is een chromatisch hoogstandje. Elke textuur wordt gedifferentieerd door vakkundig gebruik van olie: de glans van de bel, de matheid van het perkament en de zachtheid van het bont. Deze aandacht voor detail verankert de figuur in een weelderige materiële realiteit die contrasteert met de spirituele soberheid die door zijn critici wordt gepredikt. Het donkere, architecturale interieur versterkt de atmosfeer van politieke opsluiting. De aanwezigheid van een bijbelmanuscript en een zilveren bel getuigt van de eruditie van de paus. De techniek van het clair-obscur modelleert de volumes en geeft een bijna sculpturale aanwezigheid aan de drie figuren, waardoor ze uit de schaduw worden gehaald om onder het oordeel van de geschiedenis te worden geplaatst.