Johannes de Doper

De Sint-Johannes de Doper in het Louvre vertegenwoordigt het picturale testament van Leonardo da Vinci. In dit werk verlaat de schilder elk landschapsdecor om het onderwerp onder te dompelen in een diep "tenebroso", een radicale duisternis waaruit de figuur door een wonder lijkt tevoorschijn te komen. De psychologie van het personage is diep dubbelzinnig: deze Johannes de Doper lijkt niet op de traditionele bijbelse asceet die in de woestijn leeft. Hij bezit een androgene schoonheid, krullend haar en een mysterieuze glimlach die doet denken aan de Mona Lisa, maar met een meer esoterische dimensie. Zijn directe blik daagt de toeschouwer uit en nodigt hem uit om over te gaan van de materiële naar de spirituele wereld. Technisch gezien bereikt sfumato hier zijn hoogtepunt. Leonardo gebruikt glazuurlagen die zo dun zijn dat ze bijna onwaarneembaar zijn voor wetenschappelijke analyse, waardoor elk spoor van penseelstreken wordt gewist om de zachtheid van de huid en het volume van de spieren te simuleren. Het werk stelt de aard van het licht ter discussie: het komt niet van een identificeerbare externe bron, maar lijkt voort te komen uit het vlees van de heilige zelf. Deze stilistische benadering kondigt het caravaggisme aan, maar met een zachtheid en metafysische subtiliteit die alleen Leonardo aan de picturale materie kon toevoegen.