Renaissance1513-1516
Johannes de Doper
Leonardo da Vinci
Het oog van de conservator
"Het laatste grote werk van de kunstenaar (1513-1516), nagelaten aan zijn leerling Salaì, die de voorloper van Christus voorstelt."
Leonardo's ultieme meesterwerk, een transcendente meditatie over het onzichtbare, waar sfumato zijn paroxisme bereikt in een mystieke duisternis.
Analyse
De Sint-Johannes de Doper in het Louvre vertegenwoordigt het picturale testament van Leonardo da Vinci. In dit werk verlaat de schilder elk landschapsdecor om het onderwerp onder te dompelen in een diep "tenebroso", een radicale duisternis waaruit de figuur door een wonder lijkt tevoorschijn te komen. De psychologie van het personage is diep dubbelzinnig: deze Johannes de Doper lijkt niet op de traditionele bijbelse asceet die in de woestijn leeft. Hij bezit een androgene schoonheid, krullend haar en een mysterieuze glimlach die doet denken aan de Mona Lisa, maar met een meer esoterische dimensie. Zijn directe blik daagt de toeschouwer uit en nodigt hem uit om over te gaan van de materiële naar de spirituele wereld.
Technisch gezien bereikt sfumato hier zijn hoogtepunt. Leonardo gebruikt glazuurlagen die zo dun zijn dat ze bijna onwaarneembaar zijn voor wetenschappelijke analyse, waardoor elk spoor van penseelstreken wordt gewist om de zachtheid van de huid en het volume van de spieren te simuleren. Het werk stelt de aard van het licht ter discussie: het komt niet van een identificeerbare externe bron, maar lijkt voort te komen uit het vlees van de heilige zelf. Deze stilistische benadering kondigt het caravaggisme aan, maar met een zachtheid en metafysische subtiliteit die alleen Leonardo aan de picturale materie kon toevoegen.
Een van de meest fascinerende geheimen ligt in de aangenomen androgynie van het model. Veel kunsthistorici zijn het erover eens dat Leonardo zijn leerling en vermoedelijke minnaar, Salaì, als model voor deze heilige figuur gebruikte. Deze versmelting van genders onderstreept Leonardo's Platonische visie op de perfectie van het oorspronkelijke wezen. Recente röntgenfoto's hebben ook onthuld dat het werk van een absolute technische zuiverheid is, met zeer weinig pentimenti, wat wijst op een lange en doordachte uitvoering gedurende meerdere jaren, die de kunstenaar vergezelde tot zijn laatste dagen in Clos Lucé.
Een ander mysterie betreft de symboliek van het gebaar. De vinger die naar de hemel wijst, een terugkerend motief bij Leonardo, duidt niet alleen op de komende Christus, maar symboliseert ook esoterische kennis en de opstijging van de ziel. De dierenvacht en het rieten kruis zijn bijna verborgen in de schaduw, alsof de kunstenaar de heilige wilde ontdoen van zijn klassieke iconografie om alleen de spirituele essentie te behouden. Ten slotte is de conservering van het werk lang besproken vanwege het donkerder worden van de vernissen, wat vandaag het nachtelijke aspect van de scène versterkt.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Welke dynamische structuur gebruikt Leonardo om de buste van Sint-Johannes de Doper die interne rotatiebeweging naar de toeschouwer te geven?
Ontdekken
