Saturnus die zijn zoon verslindt

Dit werk, rechtstreeks geschilderd op de muren van zijn huis, de Quinta del Sordo, behoort tot de laatste cyclus van Goya, de Zwarte Schilderijen. De historische context is die van een Spanje verscheurd door de Napoleontische oorlogen en de terugkeer naar het absolutisme van Ferdinand VII. Goya, oud, doof en gedesillusioneerd door de menselijke natuur, projecteerde zijn wanhoop in een visie die de historieschilderkunst overstijgt om een expressionistische schreeuw te worden. De Griekse mythe vertelt hoe Cronos (Saturnus), nadat hij had vernomen dat een van zijn kinderen hem van de troon zou stoten, besloot hen bij de geboorte te verslinden. Hier breekt Goya met de neoklassieke traditie die deze handeling vaak met een zekere Olympische waardigheid weergaf. Hij verandert Saturnus in een uitgemergeld monster, een titaan in mentale doodsstrijd wiens gebaren een onbedwingbare waanzin verraden. De psychologie van het werk is angstaanjagend. Technisch gezien gebruikt Goya een extreem beperkt palet: okers, zwarten, witten en een aangrijpend bloedrood. Er zijn geen precieze contourlijnen; vormen doemen op uit het niets door brede en onstuimige penseelstreken. Deze techniek loopt vooruit op het expressionisme van de 20e eeuw, waarbij rauwe emotie prevaleert boven anatomische getrouwheid. Saturnus' lichaam lijkt buitenproportioneel, bijna spinachtig, wat de horror van de scène accentueert. Ten slotte moet het werk worden begrepen als een reflectie op fysiek verval. Saturnus is geen triomferende god, maar een oude man die doodsbang is voor zijn eigen daden. Goya verkent hier de schaduwzone van de rede, daar waar monsters worden geboren uit de slaap van het bewustzijn. Het is een werk van pure negatieve introspectie, een privé-catharsis die oorspronkelijk nooit voor het publiek bedoeld was.