Het uithangbord van Gersaint

Geschilderd in 1720, was dit doek bedoeld als een echt uithangbord voor de winkel van de handelaar Edme-François Gersaint, gelegen op de Pont Notre-Dame. Watteau, reeds verzwakt door tuberculose, biedt hier een diepe reflectie op het verstrijken van de tijd en de evolutie van stijlen. Het meest symbolische gebaar bevindt zich links op het schilderij, waar arbeiders een portret van Lodewijk XIV in een kist pakken. Dit portret staat voor het einde van een tijdperk van absolutistische strengheid en het begin van de Régence, die lichter was en gericht op de genoegens van de geest en de zintuigen. Het werk toont niet alleen een handel; het ensceneert een "kunstgenootschap". De personages, gekleed in glanzende zijde met parelmoerachtige reflecties — de beroemde "Watteau-plooi" — zijn geen gewone kopers, maar kenners betrokken bij een sociale choreografie. De winkel van Gersaint wordt een theater waar we de werken evenzeer observeren als de toeschouwers zelf. Deze mise-en-abyme van het kijken staat centraal in het werk van Watteau, die geïnteresseerd is in de tactiele en visuele relatie van de aristocratie met luxeobjecten. De analyse van de schilderijen aan de muur onthult een enorme eruditie. Watteau schildert geen bestaande werken letterlijk, maar pasticheert de stijlen van de grote meesters die hij bewondert: de Venetiaanse kleuren van Titiaan en Veronese, de composities van Rubens en het Vlaamse clair-obscur. Elke muur van de winkel is een beknopte les kunstgeschiedenis, die bevestigt dat de moderne smaak zich voedt met traditie terwijl deze wordt geherinterpreteerd voor een intiemere setting. Ten slotte behandelt het schilderij subtiel het thema van de ijdelheid (vanitas). Hoewel de scène werelds en licht lijkt, herinneren de kisten, het verpakkingsstrooi en de spiegel die door een paar liefhebbers wordt bekeken ons eraan dat schoonheid en kunst even fragiel zijn als het leven. Watteau, wetende dat hij stervende was, geeft deze commerciële scène een onderliggende melancholie. Kunst is het enige dat koningen en schilders kan overleven, maar het blijft onderworpen aan de markt.