Pierrot

Watteau's Pierrot, lang bekend onder de naam Gilles, werd geschilderd rond 1718-1719 en is een monumentaal werk door zijn psychologische aanwezigheid. In tegenstelling tot de gebruikelijke Fêtes Galantes van de kunstenaar, dwingt dit personage zich ten voeten uit op, waarbij het bijna de gehele verticale ruimte beslaat. Watteau laat zich hier inspireren door de types van de Commedia dell’arte, een vorm van Italiaans volkstheater die in Parijs een wedergeboorte beleefde nadat het door Lodewijk XIV was verbannen. Pierrot is de naïeve knecht, degene die de spot van zijn kameraden ondergaat, maar hier overstijgt hij zijn rol om een figuur van universele en stille waardigheid te worden. Het contrast tussen de centrale figuur en de groep op de achtergrond is treffend. Onderaan, in een gedurfde kikvorsperspectief, zien we de andere leden van de troep: de Dokter op zijn ezel, Léandre en Isabelle. Ze zijn verwikkeld in een vrolijke, bijna samenzwerende beweging die de absolute onbeweeglijkheid van Pierrot versterkt. Deze laatste neemt niet deel aan de actie; hij wordt tentoongesteld als een slachtoffer of een wereldlijke heilige. Deze narratieve breuk plaatst de toeschouwer in een ongemakkelijke positie en dwingt hem om de directe maar afwezige blik van de acteur onder ogen te zien, wiens uitdrukking ondoorgrondelijk blijft tussen verbazing en berusting. Op technisch vlak gebruikt Watteau een palet van witten van een buitengewone rijkdom. Het kostuum is niet zomaar een effen kleur; het is een experimenteergebied voor parelmoeren reflecties, grijze schaduwen en romige toetsen van verfpasta. Deze chromatische virtuositeit geeft het kledingstuk een sculpturale dimensie die contrasteert met de kwetsbaarheid van het gezicht. Het landschap, gedomineerd door een herma (een stenen standbeeld van een satyr), brengt een vleugje antieke wildheid en wellust die contrasteert met de schijnbare zuiverheid van het hoofdpersonage. Historisch gezien is dit werk geïnterpreteerd als een spiritueel testament of een allegorie van de kunstenaar zelf. Watteau, op het moment van het maken van het doek al getekend door tuberculose, zou zijn eigen eenzaamheid in deze figuur van een hansworst hebben geprojecteerd. Het schilderij markeert een belangrijke overgang in de kunstgeschiedenis: het verwijdert zich van barokke kunstmatigheid om een rauwe menselijke waarheid aan te raken. Pierrot wordt zo de voorvader van alle verschoppelingen en miskende kunstenaars van de volgende eeuwen.