De Inspiratie

Geschilderd rond 1769, behoort dit schilderij tot de beroemde serie "Portraits de fantaisie". Fragonard laat hier de precisie van het detail varen voor een radicale vrijheid van uitvoering die het impressionisme voorspelt. Het werk zoekt geen fysieke gelijkenis, maar de uitdrukking van een gemoedstoestand – die van de schrijver die gegrepen wordt door een hogere kracht. De snelheid van het schilderkunstige gebaar beantwoordt hier aan de bliksemsnelle gedachte, waardoor een perfecte symbiose tussen inhoud en vorm ontstaat. De iconografie sluit aan bij de mythe van de Muze, hoewel deze visueel afwezig is. In de klassieke traditie komt de inspiratie uit een externe goddelijke bron; hier plaatst Fragonard haar in een interne psychologische spanning. De man, met de pen in de aanslag, schrijft niet meer: hij luistert. Dit moment van opschorting is de spil van het werk en markeert de overgang van moeizame rede naar creatieve verlichting, een thema dat Diderot in zijn filosofie over het genie dierbaar was. De analyse van de materie onthult een virtuoos gebruik van olieverf, bewerkt bijna als een bas-reliëf. Fragonard gebruikt brede penselen en zelfs de steel van zijn penseel om in de nog natte kleur te krassen, waardoor de dynamiek van de figuur wordt benadrukt. Deze behandeling "à la minute" geeft het werk een buitengewone vitale energie, waardoor dit portret een object van fascinatie is voor liefhebbers van pure schilderkunst, ver verwijderd van de academische eisen van die tijd. Ten slotte bevraagt het werk de plaats van de kunstenaar in de 18e-eeuwse samenleving. Door dit fantasieportret te schilderen, bevestigt Fragonard zichzelf als een virtuoos die in staat is een meesterwerk in recordtijd te produceren. Het is een viering van Franse virtuositeit, waarbij de bravoure van de uitvoering een bewijs wordt van intelligentie en gevatheid, de hoogste kwaliteiten van de aristocratie en de intellectuele elite van het Ancien Régime.