Rococo1769
De Inspiratie
Jean-Honoré Fragonard
Het oog van de conservator
"Observeer de "fa’ presto"-techniek waarbij het penseel letterlijk het licht in de verf lijkt te beeldhouwen. De blik gericht op het onzichtbare materialiseert het abstracte concept van goddelijke inspiratie in het hart van de Verlichting."
Dit fantasieportret, een manifest van Fragonards schilderkunstige "furia", vangt het elektrische moment van de creatie. Een explosie van snelle streken transformeert de handeling van het schrijven in een bijna mystieke gebeurtenis.
Analyse
Geschilderd rond 1769, behoort dit schilderij tot de beroemde serie "Portraits de fantaisie". Fragonard laat hier de precisie van het detail varen voor een radicale vrijheid van uitvoering die het impressionisme voorspelt. Het werk zoekt geen fysieke gelijkenis, maar de uitdrukking van een gemoedstoestand – die van de schrijver die gegrepen wordt door een hogere kracht. De snelheid van het schilderkunstige gebaar beantwoordt hier aan de bliksemsnelle gedachte, waardoor een perfecte symbiose tussen inhoud en vorm ontstaat.
De iconografie sluit aan bij de mythe van de Muze, hoewel deze visueel afwezig is. In de klassieke traditie komt de inspiratie uit een externe goddelijke bron; hier plaatst Fragonard haar in een interne psychologische spanning. De man, met de pen in de aanslag, schrijft niet meer: hij luistert. Dit moment van opschorting is de spil van het werk en markeert de overgang van moeizame rede naar creatieve verlichting, een thema dat Diderot in zijn filosofie over het genie dierbaar was.
De analyse van de materie onthult een virtuoos gebruik van olieverf, bewerkt bijna als een bas-reliëf. Fragonard gebruikt brede penselen en zelfs de steel van zijn penseel om in de nog natte kleur te krassen, waardoor de dynamiek van de figuur wordt benadrukt. Deze behandeling "à la minute" geeft het werk een buitengewone vitale energie, waardoor dit portret een object van fascinatie is voor liefhebbers van pure schilderkunst, ver verwijderd van de academische eisen van die tijd.
Ten slotte bevraagt het werk de plaats van de kunstenaar in de 18e-eeuwse samenleving. Door dit fantasieportret te schilderen, bevestigt Fragonard zichzelf als een virtuoos die in staat is een meesterwerk in recordtijd te produceren. Het is een viering van Franse virtuositeit, waarbij de bravoure van de uitvoering een bewijs wordt van intelligentie en gevatheid, de hoogste kwaliteiten van de aristocratie en de intellectuele elite van het Ancien Régime.
Het meest fascinerende geheim ligt in de snelheid van de uitvoering: een inscriptie op de achterzijde van sommige portretten uit de serie suggereert dat Fragonard ze in slechts één uur schilderde ("en une heure de temps"). Deze bijna atletische prestatie was een uitdaging aan de traditie die weken werk voor een portret vereiste. Het is een ware demonstratie van technische kracht, bedoeld om zijn gelijken en zijn opdrachtgevers te imponeren.
De identiteit van het model blijft een vakkundig onderhouden mysterie. Lange tijd geïdentificeerd als de dichter Saint-Lambert of de abbé de Saint-Non, suggereert recent onderzoek dat het om een geïdealiseerd portret of een professioneel model zou kunnen gaan. Deze identiteitsvervaging versterkt het idee dat het eigenlijke onderwerp van het schilderij niet de man zelf is, maar het intellectuele en spirituele proces van inspiratie, wat het portret universeel maakt.
Een verborgen detail bevindt zich in de "sabelhouwen", de karakteristieke brede penseelstreken. Bij nader onderzoek van het doek ontdekt men dat Fragonard zeer kostbare pigmenten gebruikte, zoals Napelsgeel, maar deze met schijnbare onverschilligheid aanbracht. Dit contrast tussen de rijkdom van de materialen und de brutaliteit van de toets is een geheim van discrete luxe, een schilderkunstige "sprezzatura" waarbij de inspanning wordt gemaskeerd door een geveinsde ongedwongenheid.
Het schilderij maakte deel uit van een decoratief ensemble waarvan de groepslogica in de loop van de verkopen verloren is gegaan. Het geheim van zijn kracht ligt ook in de interactie met de andere portretten uit de serie, waardoor een galerij van karakters ontstaat die tegenover elkaar staan en op elkaar reageren. De huidige isolatie van het werk in het Louvre doet ons vergeten dat het was ontworpen als een stuk van een grotere psychologische puzzel.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
"De Inspiratie" maakt deel uit van de beroemde serie "Portraits de fantaisie". Welk technisch aspect van de uitvoering getuigt van de extreme virtuositeit die Fragonard claimde?
Ontdekken
