Rococo1770
Het lezende meisje
Jean-Honoré Fragonard
Het oog van de conservator
"Een jong meisje in profiel, gekleed in een stralende saffraangele jurk, is verdiept in het lezen van een klein boekje. Het werk onderscheidt zich door de snelle, bijna pre-impressionistische uitvoering en een sfeer van vredige afzondering."
Een icoon van de Franse rococo-schilderkunst, De Lezeres is een viering van het innerlijke leven en technische virtuositeit, waarbij Fragonards levendige toets een genretafereel transformeert in een meditatie over gratie en intimiteit.
Analyse
De Lezeres, geschilderd rond 1769, maakt deel uit van de beroemde serie "Portraits de fantaisie" van Jean-Honoré Fragonard. In deze periode nam de kunstenaar afstand van grote historische composities om een vrijere, vleselijkere schilderstijl te verkennen die diep geworteld was in de geest van de Verlichting. Het werk legt het verstilde moment vast van een jonge vrouw uit de burgerij of de lagere adel, volledig opgegaan in haar lectuur, en illustreert daarmee de opkomst van de vrouwelijke geletterdheid en de waardering voor het privéleven en persoonlijke cultuur.
De stijl van Fragonard bereikt hier een virtuoze volwassenheid. Zijn techniek, bekend als "au premier coup", geeft voorrang aan snelheid van uitvoering en de vloeibaarheid van de toets. De impasto op de kraag van de jurk, aangebracht met de snelheid van een pen, contrasteert met de delicate modellering van het gezicht. Deze benadering streeft niet naar fotografisch realisme, maar naar het vastleggen van een lichtindruk. De keuze voor saffraangeel voor de jurk is gewaagd; deze levendige kleur absorbeert en projecteert licht, waardoor een zonne-aura ontstaat rond de centrale figuur.
Psychologisch gezien is het werk een krachttoer op het gebied van innerlijkheid. In tegenstelling tot officiële portretten waarbij het onderwerp de toeschouwer aankijkt, negeert de lezeres ons volkomen. Deze terugtrekking creëert een onzichtbare maar beschermende barrière. Haar aandacht is niet gericht op de buitenwereld, maar op het imaginaire universum in het boekje dat ze vasthoudt. De positie van haar rechterhand, met de vinger licht opgeheven, suggereert een pauze in het lezen, een moment waarop de gedachte uit de tekst ontsnapt om te dwalen. Het is het beeld van vrouwelijke intellectuele vrijheid.
Historisch gezien weerspiegelt het schilderij de overgang van de Rococo naar een pre-romantische gevoeligheid. Hoewel elegantie en lichtheid aanwezig zijn, is er een stille ernst merkbaar. Fragonard, vaak geassocieerd met de frivoliteit van galante scènes, bewijst hier dat hij een schilder van de ziel is. Het werk is geen allegorie, maar een eerbetoon aan de menselijke conditie in haar edelste aspect: de oefening van de geest door cultuur. Het belichaamt de "douceur de vivre" waarover Talleyrand sprak bij de herinnering aan het Ancien Régime, terwijl het met zijn gedurfde factuur de moderniteit aankondigt.
De geheimen van De Lezeres werden spectaculair onthuld door röntgenanalyse en röntgenfluorescentie-imaging (XRF) uitgevoerd door de National Gallery of Art. Onder het oppervlak van het vredige meisje gaat een radicaal andere versie schuil: Fragonard had de jonge vrouw aanvankelijk geschilderd terwijl ze de toeschouwer aankeek, met een uitgebreide hoed met veren. Dit oorspronkelijke "fantasieportret" leek meer op een provocerende karakterstudie dan op een scène van verstilling. De kunstenaar koos ervoor om deze eerste versie te overschilderen om het beeld van rust te creëren dat we nu kennen.
Een ander geheim schuilt in de techniek van het "boetseren" van de verf. Wie het werk van dichtbij bekijkt onder strijklicht, ziet dat Fragonard de steel van zijn penseel heeft gebruikt om details in de nog natte verf te kerven, met name om de draden van de kanten kraag te simuleren. Dit is een ongekende moderne techniek voor de 18e eeuw. Bovendien werden de pigmenten voor het geel (Napels geel en oker) zo dik aangebracht dat ze een fysiek reliëf creëren, waardoor de jurk bijna sculpturaal aanvoelt in vergelijking met de donkere, vlakke achtergrond.
De identiteit van het model blijft een hardnekkig mysterie. Hoewel sommigen meenden Marie-Anne Fragonard, de vrouw van de schilder, of zijn zus te herkennen, suggereert huidig onderzoek dat het om een professioneel model gaat of een puur imaginaire creatie. Het meisje is geen specifiek persoon, maar een belichaming van "Jeugd" en "Studie". Wetenschappelijk gezien bevat het boekje geen leesbare tekst; Fragonard suggereerde simpelweg regels met kleine toetsen wit en oker, waarmee hij benadrukte dat het niet gaat om wát ze leest, maar om de handeling van het lezen zelf.
Ten slotte is de staat van instandhouding van het werk uitzonderlijk. In tegenstelling tot veel schilderijen uit die tijd die vergeeld zijn door vernis, heeft De Lezeres de glans van haar oorspronkelijke kleuren behouden. Analyses hebben aangetoond dat Fragonard soms was door zijn olieverf mengde om die karakteristieke smeuïgheid te verkrijgen. Dit mengsel hielp de penseelstreken te fixeren in hun oorspronkelijke beweging, waardoor we vandaag de dag letterlijk de beweging van de hand van de kunstenaar kunnen volgen alsof hij het werk zojuist heeft voltooid.
Word Premium.
OntgrendelenQuiz
Wat is de dominante kleur van de jurk van het jonge meisje?
Ontdekken
